Η «αγχόνη» με την οποία απαγχονίστηκε ο Θεόδωρος Θωμαΐδης.
1. Παπα-Δημήτριος ΣΤΑΜΠΟΥΛΗΣ
Εφημέριος του χωριού Σκοπιάς Ν. Φλώρινας, γόνος οικογένειας Μακεδονομάχου, γεννημένος το 1874. Συνελήφθηκε τη νύχτα στο σπίτι του από τους Ναζί, με το πρόσχημα «σύντομης ανακριτικής διαδικασίας», κατόπιν υπόδειξης της Βουλγαρικής προπαγάνδας.
2. Θεόδωρος ΘΩΜΑΪΔΗΣ
Διακεκριμένος Μουσικός, Μαέστρος της Μικτής Χορωδίας του Φ.Σ.Φ. «Ο Αριστοτέλης», γεννημένος στο Μοναστήρι το 1907. Συνελήφθηκε τη νύχτα με τις πιτζάμες στο σπίτι του από τους Ναζί, το πρόσχημα «σύντομης ανακριτικής διαδικασίας», κατόπιν υπόδειξης της Βουλγαρικής προπαγάνδας.
4. Μεθόδιος ΜΠΕΡΕΑΣ
Στέλεχος του ΚΚΕ από τον Άγιο Παντελεήμονα Φλώρινας, εργάτης γεννημένος το 1910, ο οποίος συλλαμβάνεται στις Άνω Κλεινές, εν ώρα εργασίας.
5. Αλέξανδρος ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ
Κάτοικος Φλώρινας, γεννημένος στην Ανδριανούπολη το 1909, ηλεκτροτεχνίτης και υπάλληλος της Ηλεκτρικής Εταιρείας Φλώρινας. (Άγνωστο πώς και γιατί συνελήφθη).
6. Ναούμ ΚΩΣΤΙΔΗΣ
Από τη Μελίτη Φλώρινας, γεννημένος το 1879. Συνελήφθη «αυθαίρετα» από τους Ναζί στο χωριό του ενώ εργαζόταν, κατόπιν υπόδειξης μελών της ΟΧΡΑΝΑ.
7. Αθανάσιος ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΗΣ
Έφεδρος ανθυπολοχαγός από την Πετρούσα της Δράμας, γεννημένος το 1914, μέλος της Επιτροπής Αμυνταίου του ΕΑΜ. Κάτοικος Αμυνταίου Φλώρινας. (Άγνωστο πώς και γιατί συνελήφθη).
8. Απόστολος ΡΩΜΑΝΙΔΗΣ
Γεωργός από το χωριό Κάτω Κλεινές Φλώρινας, γεννημένος στο Καρς Καυκάσου. Συνελήφθηκε από τους Ναζί «αυθαίρετα» στο χωριό του.
9. Γρηγόριος ΤΣΗΤΟΣ
Δάσκαλος γεννημένος το 1880 στη Χίνκα Ιωαννίνων. Κρατούμενος στις Γερμανικές Φυλακές Φλώρινας. (Αγνώστων λοιπών στοιχείων).
10. Νικόλαος ΤΣΑΚΙΡΗΣ
Ιδιώτης από τη Φλώρινα, στέλεχος της ΕΠΟΝ. Συνελήφθηκε από τους Ναζί, με το πρόσχημα «σύντομης ανακριτικής διαδικασίας».
11. Ιωάννης ΤΣΩΡΓΟΣ
Υλοτόμος- υπάλληλος της Εθνικής Τράπεζας Φλώρινας από τα Αμάραντα Κονίτσης –Ιωαννίνων, γεννημένος το 1911. Βρισκόμενος ως πρόσφυγας πολέμου στη Φλώρινα (διέμενε στην αδερφή του, συνελήφθηκε από τους Ναζί εν ώρα εργασίας, στις 09/08/1943, ως τελευταίος από τους 15 πατριώτες.
12. Χαράλαμπος ΤΟΡΩΝΗΣ
Καφεπώλης γεννημένος στην Κιουταχεία της Μικράς Ασίας, κάτοικος Φλώρινας, στέλεχος της ΕΠΟΝ. Συνελήφθηκε «αυθαίρετα» τη νύχτα της 08/08/1943.
13. Τριαντάφυλλος ΤΗΛΚΕΡΙΔΗΣ
Γεωργός από το χωρίο Κάτω Κλεινές Φλώρινας. Συνελήφθηκε «αφνιδίως» στο χωριό του από τους Ναζί.
14. Ααρών ΛΕΒΗ
Εβραίος έμπορος από τα Τρίκαλα (με επιβεβαιωμένα στοιχεία από το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο). Βρέθηκε στη Φλώρινα για επαγγελματική δοσοληψία ανταλλαγής εμπορευμάτων με είδος, και «βρέθηκε» κρατούμενος των Ναζί.
15. Νισίμ ΜΠΑΤΗΣ
Εβραίος έμπορος από τα Ιωάννινα, (με επιβεβαιωμένα στοιχεία από το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο). Βρέθηκε στη Φλώρινα για επαγγελματική δοσοληψία ανταλλαγής λαδιού με σιτηρά, «βρέθηκε» κρατούμενος των Ναζί.
Το ξεκίνημα της εκδήλωσης την Κυριακή 29/7/2012
Δεν είμαστε διόλου βέβαιοι από που πήρε το όνομά της. Αυτό όμως δεν μας εμποδίζει να γνωρίζουμε σε βάθος το χαρακτήρα της. Είναι γη καρτερική. Με την ήρεμη απαντοχή και τη σθεναρή σιωπή άντεξε το βάρος και τις αναποδιές των καιρών μετρώντας τα μερόνυχτα κουκουλωμένη κάτω από το χειμωνιάτικο σινιάκι. Από το δέκα χιλιάδες τουλάχιστον π.Χ. γνώρισε το μεγαλείο των αρχαίων Μακεδόνων, τη Ρωμαϊκή κατάκτηση και ‘έπειτα ξανά το μεγαλείο της μεγάλης αυτοκρατορίας των Ρωμαίων.
Είναι και γη σκληρή, και απαιτητική, ως κατά σήμερα ξέρει καλά πώς ν ταπεινώνει την έπαρση να εκθέτει την αυθάδεια, ιστορώντας το ήθος του μέτρου.
Τα θεμέλιά μου στα βουνά και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους. Την σήκωσαν στον ώμο την άντεξαν οι Φλωρινιώτες τούτη τη γη, που τους χαρίστηκε σωστό δώρο Θεού. Την άντεξαν και την αγάπησαν και πήραν ως και τα χούγια της, καρτερικά δυνατοί και φυσικά ταπεινή. Σοφοί μέσα στη σιωπή, απλοί και αποτελεσματικοί στα έργα, πλούσιοι σε συναισθήματα αφτιασίδωτα αυθεντικοί στις σχέσεις τους ακόμη και στις πιο καθημερινές.
Του Δημήτρη Παπαδόπουλου (Εκπαιδευτικού)
Μακεδόνες και Μακεδόνισσες,
Χαίρομαι που βρίσκομαι ανάμεσά σας και για να σας πως την αλήθεια την ονειρευόμουν αυτή τη στιγμή, αυτή την εκδήλωση για χρόνια. Πριν προχωρήσω όμως θα ήθελα να συγχαρώ και να ευχαριστήσω τα μέλη του πολιτιστικού Συλλόγου Σιταριάς «Νέοι Ορίζοντες» και ιδιαίτερα τον πρόεδρο του συλλόγου κ. Ζήση Στογιάννου και τη σύζυγό του Λουΐζα που πραγματοποίησαν το Πρώτο και το Δεύτερο Παμμακεδονικό Αντάμωμα εδώ στη Σιταριά και το οποίο πλέον έχει γίνει θεσμός. Ευχαριστούμε και το Δήμο Φλώρινας και την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας που συμπαραστάθηκαν στην επιτυχή έκβαση αυτής της προσπάθειας. Ως επίσης ευχαριστούμε και τα άτομα τα οποία με διακριτικότητα και λεπτότητα βοήθησαν στη διοργάνωση αυτής της εκδήλωσης.
Ένα άτομο που θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα είναι ο κ. Δημήτρης Γουματζίδης που επαξίως αντιπροσώπευσε τις Παμμακεδονικές Ενώσεις Υφηλίου στον Ελλαδικό χώρο.
Αγαπητοί Φίλοι, είναι αλήθεια πως οι καιροί είναι δύσκολοι για όλους μας, αλλά ας μην ξεχνάμε πως ο ελληνισμός στο διάβα του χρόνου αντιμετώπισε πολύ δύσκολες καταστάσεις και στιγμές και πάντοτε κατάφερνε να τις ξεπεράσει. Και τώρα σ’ αυτές τις δύσκολες στιγμές δεν θα γονατίσουμε γιατί όπως έλεγε και ο Γέρος του Μοριά: «Οι Έλληνες ακόμα και στους θεούς όρθιοι μιλάνε».
Όλοι μας ενωμένοι πρέπει να αγωνιστούμε για τη διασφάλιση της εθνικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς και της ιστορίας του τόπου μας. Ιδιαίτερα η Νεολαία μας, η Νεολαία που μας περιβάλλει σήμερα η εντός και εκτός Ελλάδας είναι η οντότητα που θα παραλάβει τη σκυτάλη για να ξεχυθεί στα διάφορα παγκόσμια φόρα για να υπερασπιστεί τα συμφέροντα της Ελλάδας, και για μας τους απόδημους, τα συμφέροντα της Γενέτειρας.
Ο Ίων Δραγούμης, ο ΟΡΑΜΑΤΙΣΤΗΣ του έθνους έλεγε: «Μου αρέσει να ζω μέσα στο έθνος μου για τον εαυτό μου κι ακουμπώντας επάνω του να γίνομαι πιο άνθρωπος, δηλαδή κάτι περισσότερο ή τελειότερο από τον άνθρωπο. Ο καθένας γεννήθηκε σωτήρας του έθνους του. Λίγοι όμως ξέρουν πως γεννήθηκαν τέτοιοι, δηλαδή πως αυτοί θα το σώσουν, αν θέλουν.
Πρέπει να φαντάζομαι πως από μένα μόνο εξαρτάται η σωτηρία του έθνους. Και αν δεν ήμουν εγώ, δεν θα ήταν κανένας άλλος που να το σώσει. Ή να μην κοιτάζω τι κάνουν οι άλλοι και να φαντάζομαι πως μόνο εγώ έχω το μεγάλο χρέος της σωτηρίας».
Αυτές οι στιγμές που πραγματοποιούνται εδώ πάνω στην ακριτική Σιταριά, είναι ιστορικές στιγμές. Σας εξομολογούμαι πως είμαι/είμαστε – γιατί πρέπει να είμαστε στο εμείς και όχι στο εγώ-υπερήφανοι για το έθνος μας, για τον απανταχού Ελληνισμό για την ελληνική Νεολαία που είναι μαζί μας αυτό το Σαββατοκύριακο από πολλά μέρη της Ελλάδας και το εξωτερικό. Οι Νεολαίοι που κατέφτασαν από το εξωτερικό είναι Ελληνο-Αμερικανοί πρώτης, δεύτερης και τρίτης γενιάς, αλλά έχουν κλείσει την αγάπη για τον τόπο μας, για τα ήθη και έθιμά μας, για τους παραδοσιακούς μας χορούς και τη μουσική του τόπου μας βαθιά μέσα στην ψυχή τους. Ευχαριστώ τον Γιώργο τον Παπαδόπουλο, πρώην Ύπατο Πρόεδρο της Παμμακεδονικής Ένωσης ΗΠΑ και Χοροδιδάσκαλο και Συντονιστή Νεολαίας της Παμμακεδονικής που μέσα σ’ αυτούς τους οικονομικά δύσκολους καιρούς κατάφερε οι «Υιοί και Θυγατέρες του Μεγάλου Αλεξάνδρου» να είναι παρόντες σ’ αυτή τη μεγάλη πολιτιστική εκδήλωση της Μακεδονίας μας.
Επίσης ευχαριστώ τους Ύπατο Πρόεδρο της Παμμακεδονικής ΗΠΑ, κ. Κώστα Χατζιστεφανίδη και τον Αντιπρόεδρο Δρ. Παναγιώτη Μπαλτατζή, τους πρώην Υπάτους και Κυβερνήτες της Παμμακεδονικής ΗΠΑ, αλλά και τους προέδρους των Παμμακεδονικών Αυστραλίας, Αφρικής και Ευρώπης κυρίους Δημήτρη Μηνά, Αμύντα Παπαθανασίου και Πατέρα Παντελεήμων Τσορμπατσόγλου και φυσικά όλους που ταξίδεψαν από μακριά και κοντά για να είμαστε όλοι μαζί στην ιστορική αυτή εκδήλωση.
Ο πλούτος των παραδοσιακών χορών της πατρίδας μας είναι απαράμιλλος. Οι χοροί αντικατοπτρίζουν την εθνική μας παράδοση και ταυτόχρονα εκφράζουν τις κατά τόπους ιδιαιτερότητες. Κάθε περιοχή έχει τους δικούς της χορούς. Η Μακεδονία είναι ίσως μια από τις πιο πλούσιες περιοχές της Ελλάδας σε χορούς τραγούδια λαϊκά δρώμενα και χορευτικές παραδόσεις. Ας χαρούμε λοιπόν αυτό το Σαββατοκύριακο τους χορούς και τα μουσικά ακούσματα της Μακεδονίας μας που οι αντίλαλοί τους χάνονται στα βάθη των αιώνων εδώ στις παραμεθόριες περιοχές της ελληνικής μας γης.
Σας ευχαριστώ
Στη λήξη του 2ου Παμμακεδονικού Ανταμώματος στη Σιταριά παραβρέθηκε ο Δήμαρχος Φλώρινας κ. Γιάννης Βοσκόπουλος, την Κυριακή 15 Ιουλίου 2012, ο οποίος μίλησε χωρίς να "μασά" τα λόγια του πράγμα σπάνιο για πολιτικό.
Ο Δήμαρχος στην ομιλία του είπε:
«Συμπατριώτες μου, φίλες και φίλοι. Νέοι και νέες. Αγαπητά μας Μακεδονόπουλα.
Το δεύτερο Παμμακεδονικό αντάμωμα φτάνει σήμερα στο τέλος του. Μια εκδήλωση που στέφεται με απόλυτη επιτυχία και τα εύσημα ανήκουν στους διοργανωτές και στα παιδιά μας που συμμετείχαν σ’ αυτό και μας έδωσαν ανείπωτη χαρά και ελπίδα. Πως η χώρα μας, η πατρίδα, η Ελλάδα μπορεί και θα συνεχίσει να ζει, ξεπερνώντας κάθε δυσκολία.
Τα νιάτα, η νεολαία μας, με την τριήμερη παρουσία της εδώ στη Σιταριά, μας έδειξε το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε, το δρόμο της ενότητας, της δουλειάς και της κοινής δράσης. Πως η πατρίδα μας με τέτοια νιάτα δεν έχει να φοβηθεί κανέναν.
Η Φλώρινα, η Σιταριά, η Δυτική Μακεδονία, έζησε τρεις μέρες ευτυχίας με τους χιλιάδες επισκέπτες, που παρακολούθησαν τις εκδηλώσεις αλλά και με τους χορευτές και τις χορεύτριες, με τα δικά μας παιδιά, γιατί αυτά είναι παιδιά όλων μας, είναι παιδιά της Μακεδονίας, της Ελλάδας ολόκληρης.
Εδώ στη Σιταριά το φετινό αντάμωμα είναι ξεχωριστό, γιατί η επιτυχία του δημιουργεί σε όλους μας πρόσθετες υποχρεώσεις και ευθύνες για το τρίτο Παμμακεδονικό Αντάμωμα. Να αγκαλιάσει το σύνολο των Μακεδόνων και να αναδείξει με καθαρότητα και δυναμικό τρόπο, εντός και εκτός των ελληνικών τειχών τη γνήσια και αυθεντική έκφραση της Μακεδονικής Ρωμιοσύνης και να προβάλλει την ιστορική της ταυτότητα και τις ιστορικές αξίες και ρίζες της.
-Να φέρουμε πιο κοντά το σύνολο των μακεδονικής καταγωγής, δημιουργώντας σχέσεις αλληλεγγύης και μονιμότερους δεσμούς μεταξύ μας.
-Να δουλέψουμε με τέτοιο τρόπο, ώστε να βάλλουμε τις βάσεις, για να θυμίζουμε στις νέες γενιές, τις ρίζες μας και την μακραίωνη ιστορική μας διαδρομή, ότι εμείς οι Μακεδόνες είμαστε άρρηκτα συνδεδεμένοι με το αρχαίο παρελθόν αλλά και με τον οικουμενικό σύγχρονο Ελληνισμό.
-Να δημιουργήσουμε και όπου υπάρχουν να ενισχύσουμε τις γέφυρες φιλίας και συνεργασίας ανάμεσα στη μητροπολιτική Ελλάδα και την μακεδονική διασπορά, με την πλούσια μουσικοχορευτική παράδοση.
-να δημιουργήσουμε ένα μόνιμο επιστημονικό κέντρο έρευνας, τεκμηρίωσης και πληροφόρησης. Έτσι δίνουμε μια ηχηρή απάντηση σε όλους αυτούς που εξακολουθούν να μην αποδέχονται τη διαπιστωμένη ιστορική πραγματικότητα. Έτσι απαντάμε στη δράση της ολιγάριθμης ομάδας, στα γνωστά εξαπτέρυγα του ψευδεπίγραφου κράτους.
Όλοι αυτοί, γνωρίζουν πολύ καλά ότι δεν έχουν σχέση και ψυχική ζωντανή επαφή με τη Μακεδονία μας.
Η παρουσία τους είναι κίβδηλη και η όποια δράση τους αποτελεί την συνειδητή διαστρέβλωση και αλλοίωση της ιστορίας και της σύγχρονης πραγματικότητας.
Συμπατριώτες μου,
Το δεύτερο Παμμακεδονικό Αντάμωμα δίνει την αποστομωτική απάντηση σε όλους αυτούς, ότι εμείς οι Μακεδόνες δεν ετεροπροσδιοριζόμαστε ούτε ετεροκαθοριζόμαστε. Είμαστε πολίτες της μιας και μοναδικής πατρίδας της Ελλάδας.
Εμμένουμε αταλάντευτα στις πατροπαράδοτες αρχές και αξίες μας της Μακεδονικής Ρωμιοσύνης, στη διαχρονική προσφορά των προγόνων μας και δεν επιτρέπουμε σε κανέναν να θίξει τη συλλογική μας μνήμη.
Εμείς δεν κατασκευάζουμε ιστορία, έχουμε μακραίωνα ιστορία. Εμείς δεν κατασκευάζουμε πολιτισμό, έχουμε πλούσιο πολυπολιτισμό και τον είδανε οι χιλιάδες επισκέπτες που ήρθαν εδώ στη Σιταριά, την καρδιά της Μακεδονίας.
Φίλες και φίλοι
Το δεύτερο Παμμακεδονικό αντάμωμα δεν πρέπει να μείνει στη μνήμη μας ως μια απλή φολκλόρ συνάντηση. Έχει μια πολυδιάσταση. Μας δίνει την ευκαιρία να ξαδούμε την πολιτιστική μας κληρονομιά, την πολιτιστική μας δράση, τις σχέσεις και τη συνεργασία ανάμεσα μας. Πως μπορούμε να ισχυροποιήσουμε με επιχειρήματα τις θέσεις μας ανά τον κόσμο και κυρίως στις κοινότητες όπου ζείτε εσείς οι Απανταχού Μακεδόνες και αποτελείτε τον πρώτο στόχο των ανιστόρητων, γιατί αποτελείτε την γραμμή αντίστασης και το ανάχωμα στα σχέδια τους.
Σε λίγο κλείνει η αυλαία του δεύτερου Παμακεδονικού Ανταμώματος και θα γυρίσουμε όλοι στην καθημερινότητα μας.
Εδώ από τα πατρογονικά μέρη, από τη Σιταριά της Φλώρινας που είναι μικρή σε αριθμό κατοίκων αλλά μεγάλη σε ψυχή και δράση, στο σύμβολο ενότητας των αξιών μας, ας στείλουμε ένα μήνυμα, σε κάθε κατεύθυνση, ότι ενωμένοι και δημιουργικοί, κρατώντας ζωντανά τα ήθη και έθιμα μας, πιστοί στην παράδοση μας, μπορούμε να πετύχουμε τους στόχους μας και να αντιμετωπίσουμε τους ανιστόρητους και τις προκλήσεις τους στο εσωτερικό και το εξωτερικό.
Η καρδιά των Μακεδόνων χτυπάει εδώ ση Σιταριά. Και δεν πρόκειται να σταματήσει ποτέ, με τέτοια περήφανη νεολαία, που είδαμε όλοι το τριήμερο αυτό.
Ευχαριστώ για άλλη μια φορά όλους τους συντελεστές του δεύτερου Παμμακεδονικού Ανταμώματος, αλλά κυρίως ευχαριστώ τους συμπατριώτες μου, που όλο αυτό το τριήμερο με την παρουσία τους είχαν γεμάτο τον τεράστιο αυτό χώρο.
Καλή επάνοδο συμπατριώτισσες και συμπατριώτες μου στο τρίτο Παμμακεδονικό Αντάμωμα.»
Ολοκληρώθηκε με πολύ μεγάλη επιτυχία το 2ο Αντάμωμα των Μακεδόνων στη Σιταριά Φλώρινας, που οργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος “Νέοι Ορίζοντες”, με συνδιοργανωτές, το Δήμο Φλώρινας και την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας. Δεκάδες Μακεδονικοί Σύλλογοι, ξεκινώντας από τις γειτονιές της Σιταριάς, αντάμωσαν στην κεντρική πλατεία όπου σαν μια πολύχρωμη θάλασσα, αγκαλιασμένοι και περήφανοι, κρατώντας ΨΗΛΑ τις σημαίες, γιόρτασαν τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της Μακεδονίας και την ενσωμάτωση στη ΜΗΤΕΡΑ πατρίδα. Οι Ακριτικοί και πολύπαθοι Μακεδόνες, με ψηλά το κεφάλι, έδειξαν το δρόμο, της τιμής στην πατρίδα και της πλούσιας πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Το Παμμακεδονικό αντάμωμα ξεκίνησε με το Θρήνο του Παύλου Μελά από τα Χάλκικα της Γουμένισσας και ακολούθησε η “Μακεδονία” όπου 3000 χορευτές ενώθηκαν και χόρεψαν όλοι μαζί, τιμώντας έτσι όσους χάθηκαν και αγωνίστηκαν για τα ιερά αυτά ελληνικά χώματα. Είναι τιμή μας να είμαστε Μακεδόνες είναι τιμή μας να είμαστε Έλληνες.
Ολοκληρώθηκε με αφάνταστη επιτυχία και η δεύτερη μέρα του Παμμακεδονικού Ανταμώματος στη Σιταριάς Φλώρινας. Οι Νέοι Ορίζοντες διοργανώνουν πραγματικά μια σπουδαία εκδήλωση, παρακαταθήκη για όλους μας και αξίζουν τα θερμά μας συγχαρητήρια. Το Σάββατο παρουσίασαν το προγράμματος σύλλογοι από τις Σέρρες την Καβάλα τη Θεσσαλονίκη το Κιλκίς και από άλλες περιοχές της Ελλάδας και του εξωτερικού. Οι εκδηλώσεις κορυφώνονται την Κυριακή, με τη συμμετοχή πλέον των 70 χορευτικών συγκροτημάτων από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Την ώρα αυτά, τα εβδομήντα συμμετέχοντα χορευτικά συγκροτήματα, με το λάβαρο του συλλόγου τους και την Ελληνική σημαία, χωρισμένα σε τρεις ομάδες των 20-25, θα ξεκινήσουν χορεύοντας, από τρία διαφορετικά σημεία του χωριού, με προορισμό την τεράστια κεντρική πλατεία του χωριού.
Μόλις ανταμώσουν οι τρεις ομάδες χορευτών, υπό τους ήχους της 17μελούς ορχήστρας των «Χάλκινων της Γουμένισσας», θα ξεκινήσει το 2ο Παμμακεδονικό Αντάμωμα με το «Μακεδονία Ξακουστή» και θα συνεχιστεί με τοπικούς χορούς της Φλώρινας και της υπόλοιπης Μακεδονίας.
Στη συνέχεια θα ξεκινήσει το παραδοσιακό γλέντι για όλους μέχρι τις πρωινές ώρες.
Το Παμμακεδονικό Αντάμωμα είναι πρωτοβουλία του τοπικού πολιτιστικού συλλόγου Σιταριάς «Νέοι Ορίζοντες», και συνδιοργανώνεται από το δήμο Φλώρινας και την Περιφερειακή Ενότητα Φλώρινας. Στην εκδήλωση συμμετέχουν και οι Παμμακεδονικές Ενώσεις Αμερικής, Καναδά και Αυστραλίας.
Το Αντάμωμα είναι ενταγμένο στις εορταστικές εκδηλώσεις του Δήμου Φλώρινας και της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας για τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της Μακεδονίας.
Να είστε ΟΛΟΙ εκεί για να ζήσετε το μοναδικό αυτό γεγονός από κοντά.
Με ιδιαίτερη μεγάλη επιτυχία ξεκίνησε η πρώτη μέρα του Παμμακεδονικού Ανταμώματος της Σιταριάς Φλώρινας που διοργανώνουν οι Νέοι Ορίζοντες σε συνεργασία με Παμμακεδονικές οργανώσεις από όλο τον κόσμο και Πολιτιστικούς Συλλόγους από όλη την Ελλάδα. Πλήθος κόσμου παρακολούθησε από κοντά το μοναδικό αυτό γεγονός. Οι εκδηλώσεις θα συνεχιστούν με όλο και μεγαλύτερη ένταση το Σάββατο 14 και την Κυριακή 15 Ιουλίου αφού πάνω από 60 Σύλλογοι θα πλημμυρίσουν τη Σιταριά και θα ξεκινήσουν ένα ανεπανάληπτο χορευτικό πανηγύρι που δεν ξανάγινε ποτέ ξανά . Όλοι πρέπει να ζήσουν και να γευτούν από κοντά το ιστορικό αυτό γεγονός. Οι Μακεδόνες δείχνουν το δρόμο της γνήσιας παράδοσης και της λεβεντιάς των Μακεδόνων. Με ψηλά το κεφάλι πάμε όλοι Σιταριά.
Καταγωγή
Για την καταγωγή των Τσιγγάνων διατυπώθηκαν ως τώρα πολλές θεωρίες και απόψεις. Παλιότερα θεωρούσαν σχεδόν βέβαιο ότι οι Τσιγγάνοι προήλθαν από την Αίγυπτο, γι’ αυτό και ονομάστηκαν Αιγύπτιοι ή Γύφτοι. Μελετώντας όμως αργότερα τη γλώσσα τους διαπίστωσαν ότι έμοιαζε πολύ περισσότερο με τη γλώσσα ορισμένων φυλών της Ινδίας. Κατά τον Άγγλο Εθνολόγο Τζ. Μπάροου (1843) και τον Έλληνα I. Πασπάτη (1870) οι Τσιγγάνοι ή Αθίγγανοι είναι καθαρά Ινδική φυλή και καμιά σχέση δεν έχει με τους Αιγύπτιους.
Κατά τον Γάλλο καθηγητή Α. Βαγιάν (1857) είναι Φοίνικες, που κατάγονται από τη φυλή Ρώμνια των Ινδιών.
Κατά την άποψη του Έλληνα ερευνητή Κων. Μπίρη (1942 και 1954) με το όνομα Τσιγγάνοι και τα ομόσημα: Ατσίγγανοι, Γύφτοι, Κατσίβελοι, Γαντζάοι, Νετότσι, Ρώοι Σίντηδες, Ζαπαρόδες κ.λπ., υποδηλώνονται δύο φυλές μελαμψών ανθρώπων, τις οποίες ένωσε η Ιστορία σε μια τύχη: οι Ρωμ, που έχουν καταγωγή Ινδική και αποτελούν κατά πλειονότητα τους καθαυτό Τσιγγάνους και οι Γύφτοι, που είναι αυτόχθονες Αιγύπτιοι. Έτσι, σύμφωνα με τον Κ. Μπίρη, οι Ρωμ εμφανίζονται στην Αίγυπτο περίπου τον 10ο π.Χ. αιώνα σαν επιδρομείς, αλλά πολύ αργότερα (μετά τον 5ο αιώνα) άρχισαν να αφομοιώνονται με τους εξαθλιωμένους Αιγύπτιους (Γύφτους), που μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού στην πατρίδα τους, ήταν αδύνατο να εξακολουθούν να ζουν εκεί, για το ρόλο που είχαν παίξει σε βάρος των Χριστιανών, κατά την περίοδο των διωγμών.
Ο Κ. Φαλτάιτς διατύπωσε μια άλλη θεωρία, ίσως κάπως παρακινδυνευμένη και τολμηρή. Αναρωτιέται αν οι Τσιγγάνοι είναι γηγενής φυλή στην Ευρώπη (σύμφωνα με άλλη θεωρία σκορπίστηκαν στην Ευρώπη κατά την εποχή του Μογγόλου κατακτητή Τσεγγίς Χαν) και αν οι σημερινοί εκπρόσωποί της, τα υπολείμματα παλαιοτάτων λαών, που πριν από χιλιάδες χρόνια κατείχαν την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική, κυριαρχώντας στις ηπείρους αυτές με τον πολιτισμό τους.
Σύμφωνα με άλλη θεωρία οι Αθίγγανοι ήταν Χριστιανική αίρεση, που πίστευε στον Χριστό, αλλά θεωρούσαν τον βιβλικό βασιλιά της Ιερουσαλήμ Μελχισεδέκ (πρόδρομο του Αβραάμ) σαν ανώτερο από Αυτόν. Έτσι ονομάστηκαν Μελχισεδεκίτες.
Παραδέχονταν το βάπτισμα αλλά όχι και την περιτομή. Το όνομα Αθίγγανοι ή Άθικτοι
το πήραν, γιατί δεν ανέχονταν να τους θίξουν οι αλλόθρησκοι. Σήμερα η αίρεση αυτή δεν υπάρχει.
Επίσης, σαν Χριστιανική αίρεση, αναφέρονται και με το όνομα Καθάρειοι ή Καθαροί, με χώρα προέλευσης την Περσία, αλλά που στην συνέχεια εγκαταστάθηκαν στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Μετά όμως την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) η αίρεση αυτή διαλύθηκε με συνέπεια πολλοί από αυτούς να συγχωνευτούν με τους Ορθόδοξους, ενώ άλλοι έγιναν Μωαμεθανοί. Σαν υπολείμματα αυτών θεωρούνται οι κρυπτοχριστιανοί Τούρκοι Απτάληδες και οι Πόντιοι Χριστιανοί Αναστενάρηδες, που σήμερα είναι εγκατεστημένοι στη Θράκη.
O ιστορικός Π. Καρολίδης Θεωρεί ότι, τα λόγια του Απόστολου Παύλου που υπάρχουν στην προς Κολασσαείς επιστολή του, αφορούν τους αιρετικούς Αθίγγανους. Γράφει ο Απ. Παύλος: «ει ουν’ αποθάνετε συν τω Χριστώ από των στοιχείων του κόσμου, τι ως ζώντες εν τω κόσμω δογματίζεσθε; Μη άψη, μηδέ ζεύση, μηδέ θίξης». Έτσι φαίνεται πως το όνομα προέρχεται από το στερητικό α και από το ρήμα θιγγάνω, που σημαίνει τον μη θιγγάνοντα, αυτόν δηλαδή που έχει σαν δόγμα το «μη θίγεις».
Ακόμα και στην Παλαιά Διαθήκη μπορεί να αναζητήσει κανείς την αρχική καταγωγή των Τσιγγάνων. Ο πρωτότοκος γιος του Αδάμ, ο Κάιν, ο πλανόδιος αυτός τεχνίτης και γεωργός, ο σκούρος αυτός άνθρωπος, όπως περιγράφεται, θεωρείται μαζί με τους απογόνους του ο δημιουργός κάθε ανθρώπινης τέχνης. Στο δ΄ κεφάλαιο της «Γενέσεως» καθορίζεται η επαγγελματική πορεία των απογόνων του Κάιν. Από τους τρεις αναφερόμενους δισέγγονούς του ο Ιαβάλ, είναι ο γενάρχης των σκηνιτών που τρέφουν ζώα, ο Θουβάλ, ο γενάρχης των χαλκουργών και σιδηρουργών και ο Ιουθάλ, ο γενάρχης των οργανοπαιχτών.
Οι επαγγελματικές αυτές ιδιότητες του Κάιν και των απογόνων του, το καταραμένο και διωκόμενο της φυλής του, το μελαχρινό χρώμα του Κάιν και η κλίση του προς τη μαγεία και μάλιστα τη μαύρη, μας δείχνουν ότι πρέπει να αναζητήσουμε πολλούς δεσμούς μεταξύ των απογόνων του Κάιν και των σημερινών Τσιγγάνων.
Για τον πολύ κόσμο οι Τσιγγάνοι θεωρούνται ότι αποτελούν μία φυλή, πράγμα που δεν είναι καθόλου σωστό.
Μέχρι τις αρχές του περασμένου αιώνα, το πρόβλημα της καταγωγής των Τσιγγάνων ήταν ένα από τα λεγόμενα αινίγματα της Ιστορίας. Μια καινούργια όμως επιστήμη που άρχισε να αναπτύσσεται, η συγκριτική γλωσσολογία, μελέτησε την αργκό, δηλ την συνθηματική γλώσσα που χρησιμοποιούσαν στην καθημερινή ομιλία τους και οδήγησε στο συμπέρασμα η γλώσσα τους αυτή είναι μια γλώσσα που ανήκει στην οικογένεια της λεγόμενης Ινδοευρωπαϊκής ομογλωσσίας και την μιλούσαν κάποτε λαοί, που κατοικούσαν στις Ινδίες.
Επομένως το πιθανότερο είναι ο λαός των Τσιγγάνων να ζούσε για πολλά χρόνια στις χώρες του σημερινού Ινδοστάν, αλλά για άγνωστους μέχρι τώρα λόγους, ξεριζώθηκε κάποια εποχή και έφυγε από τη χώρα καταγωγής του.
Οι μεταναστεύσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν σε διάφορες εποχές και άλλα κύματα κατευθύνθηκαν προς το Αφγανιστάν και την Περσία, άλλα προς τη Νότια Ρωσία, την Μικρά Ασία και τις παραδουναβικές χώρες. Άλλες ομάδες αργότερα εγκαταστάθηκαν στη Συρία, στην Αίγυπτο και σε όλη τη Βόρεια Αφρική και από εκεί πέρασαν στην Ιβηρική χερσόνησο. Στη συνέχεια εμφανίζονται στη Γαλλία, στη Γερμανία και στη Μεγάλη Βρετανία.
H ταξινόμηση των Τσιγγάνων της Ευρώπης, ανάλογα με την ιδιαίτερη κοινωνική δομή τους και τις αλλεπάλληλες διασταυρώσεις είναι η παρακάτω:
1) Τσιγγάνοι Ευρωασιάτες (Ελλάδα - Τουρκία) που περιλαμβάνουν και τους Τσιγγάνους της Περσίας.
2) Τσιγγάνοι των Νότιων Βαλκανίων (που περιλαμβάνουν και τους Ρωμ της Νότιας Ιταλίας).
3) Σύνθοι (που έχουν οπουδήποτε στην Ευρώπη και στους οποίους ανήκουν οι Λομβαρδοί, οι Πιεμοντέζοι και οι Γάλλοι Μανούς).
4) Χιτάνος (Νότια Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία).
5) Βλαξ (ομάδες που έζησαν πιο πολύ στη Ρουμανία).
Από την Τουρκία τους δόθηκε το όνομα TSINCHIAN, από την Αγγλία GYPSIES, από τη Βουλγαρία, Σερβία, Ρουμανία και Ουγγαρία TSIGAN και από την Ιταλία ZINGARI.
Σύμφωνα με στατιστικές κατοικούν σήμερα στην Ευρώπη περίπου 3.000.000 Τσιγγάνοι. Από αυτούς, 540.000 στην Ισπανία, 220.000 στη Αγγλία και Σκωτία, 400.000 στην Αυστρία και Ουγγαρία, 800.000 στη Ρουμανία και 800.000 στην Τουρκία
Στη χώρα μας, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ακριβή στατιστικά στοιχεία, ο αριθμός τους πρέπει να ξεπερνάει τις 120.000 άτομα, από τους οποίους πολύ λίγοι έχουν την Ελληνική υπηκοότητα. Η εγκατάστασή τους στην Ελλάδα, αναφέρεται αρχικά από τον φραγκισκανό μοναχό Συμεών, που όταν επισκέφτηκε το 1322 μ.Χ. την Κρήτη, περιέγραψε ένα λαό που βρήκε εκεί, του οποίου η περιγραφή μοιάζει καταπληκτικά με αυτή των Τσιγγάνων.
Περίπου στο τέλος του 14ου αιώνα εγκαταστάθηκαν στην Κέρκυρα, την Ήπειρο και την Πελοπόννησο, προερχόμενοι από την Βλαχία.
Σήμερα, μεγάλα κέντρα Τσιγγάνων στην Ελλάδα είναι: η Λαμία, η Καρδίτσα, τα Τρίκαλα, ο Βόλος, η Κατερίνη, ο Τύρναβος, η Κοζάνη, η Φλώρινα, τα Γιάννενα, η Πρέβεζα, η Άρτα, η Κάτω Αχαϊά, όλη σχεδόν η Μακεδονία και η Θράκη, καθώς και πολλές περιοχές της Πελοποννήσου.
Οι Τσιγγάνοι τηr Ελλάδας ανήκουν στις παρακάτω επί μέρους φυλές:
1. Στους Τζαμπάσηδες που είναι πλανόδιοι έμποροι ζώων.
2. Στους Χαντούρα, που είναι γνωστοί σαν Τουρκόγυφτοι, έχουν έλθει από τη Μικρά Ασία και κατοικούν στη Βόρεια Ελλάδα.
3. Στους Φιλιππιτζαίους που είναι έμποροι κουβερτών, κιλιμιών, χαλιών κ.λ.π., διατηρούν αρκετοί καταστήματα και μένουν σε σπίτια, σε διάφορες πόλεις.
4. Στους Τουνουζλία, που είναι εγκατεστημένοι σε χωριά και ασχολούνται με γεωργικές εργασίες.
5. Στους φιτσίρα, που ασχολούνται με την κατασκευή καλαθιών (ονομάζονται και καλαθόγυφτοι) και είναι ζητιάνοι - επαγγελματίες.
6. Στους Αϊζία, τους γνωστούς αρκουδόγυφτους, που περιφέρονται με ειδικά εκπαιδευμένες αρκούδες και πιθήκους.
Στην περιοχή της Απικής βρίσκονται κυρίως στις περιοχές: "Ανω Λιόσια, Αχαρνές, Αγία Βαρβάρα, Αιγάλεω, Πετράλωνα, όπου είναι εγκατεστημένοι σε ιδιόκτητα σπίτια.
Χαρακτηριστικά
Ήθη και Έθιμα
Τα χαρακτηριστικά της φυλής αυτής μοιάζουν με τον τύπο των Ινδών. Είναι μελαμψοί, έχουν μαύρα σπινθηροβόλα μάτια, μαύρα μαλλιά, λεπτό πρόσωπο ωοειδές, λεπτή και ίσια μύτη, λεπτά χείλη και μέτριο ανάστημα.
Παρουσιάζουν εξαιρετική ζωτικότητα, που οφείλεται στη φυσική επιλογή, γιατί οι σκληρές συνθήκες της ζωής τους, εξαφανίζουν τους ασθενέστερους οργανισμούς.
H ελεύθερη ζωή των Τσιγγάνων είχε σαν αποτέλεσμα να νοθευτεί ο ανθρωπολογικός τύπος τους. H ιδιότυπη αυτή φυλή με την καταπληκτική αντοχή, την αναρχική ιδιοσυγκρασία και τη γραφικότητα των επιδόσεων, χωρίς την παρουσία ηθικών αναστολών, εξακολουθεί για την επιστήμη να αποτελεί μυστήριο, που η πειστική του διαλεύκανση δεν πραγματοποιήθηκε ακόμα.
Είναι αλήθεια ότι αποστρέφονται κάθε τακτική εργασία και κανονική απασχόληση. Μη μου πείτε ότι έχετε δει γύφτο δημόσιο υπάλληλο ή εργαζόμενο στον ιδιωτικό τομέα. H αργία είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της φυλής τους. Διακρίνονται όμως για την εξυπνάδα τους και σχεδόν πάντοτε κατορθώνουν να «ρίξουν» αυτόν με τον οποίο συναλλάσσονται, είτε πουλώντας είτε αγοράζοντας.
Δύο είναι οι κυρίαρχες αξίες, στις οποίες και πιστεύουν: α) η ελευθερία και β) η οικογένεια.
Σίγουρα ο τρόπος ζωής τους, λίγο διαφέρει από αυτόν των πρωτογόνων, κι αυτό γιατί η ιδέα της ιδιοκτησίας και της μόνιμης εγκατάστασης δεν τους ενδιέφερε ποτέ. Επειδή η αντίληψή τους για τη ζωή είναι μοιρολατρική φροντίζουν μόνο για τα απαραίτητα.
Για τους Τσιγγάνους δεν υπάρχουν κοινωνικές τάξεις και ιεραρχικές διαβαθμίσεις: απόδειξη αυτού ότι ουδέποτε είχαν βασιλιάδες ή βασίλισσες. Τα πάντα υπάγονται στον αρχηγό της οικογένειας, που είναι ο πατέρας, ο οποίος είναι η ανώτατη αρχή. Μόνον όταν ο γιος γίνει με τη σειρά του πατέρας έχει δικαίωμα να δημιουργήσει νέα οικογένεια, που όμως θα παραμείνει δεμένη με την αρχική οικογένεια, της οποίας σέβεται τον ρόλο. H συνοχή αυτή εξασφαλίζει υποστήριξη και βοήθεια σε περίπτωση ανάγκης, προστασία ή εκδίκηση στους ανταγωνισμούς με τις άλλες ομάδες.
Ο αρχηγός της οικογένειας αποφασίζει: 1) για όλες τις μετακινήσεις της ομάδας του, 2) για τις σχέσεις της ομάδας του με άλλες ομάδες Τσιγγάνων, 3) για την εξεύρεση κατοικίας, 4) για την εκπροσώπηση και εξυπηρέτηση των Τσιγγάνων στις Κρατικές Αρχές και Δημόσιες Υπηρεσίες.
Στις Τσιγγάνες αρέσουν ιδιαίτερα τα κοσμήματα, ακόμα και τα φτηνά, έχουν ιδιαίτερη κλίση στα ζωηρά χρώματα και ξοδεύουν πολλά χρήματα για την εμφάνισή τους, παρά το γεγονός ότι η σύγχρονη μόδα τις βρίσκει αδιάφορες. Προσπαθούν να ασκούν γοητεία, όχι μόνο στους Τσιγγάνους αλλά και στους ξένους και εμφανής είναι η ανυπαρξία ηθικών φραγμών και κοινωνικού ελέγχου στις, μεταξύ τους σχέσεις. Το τελευταίο αυτό γεγονός δημιουργεί μια ανεύθυνη αύξηση της γεννητικότητας, σε ποσοστό πολύ ανώτερο του αντίστοιχου του ελληνικού πληθυσμού. Υπάρχει βέβαια μεγάλος βαθμός παιδικής θνησιμότητας, που οφείλεται κύρια στις άθλιες συνθήκες διαβίωσης, διατροφής, προληπτικής και κατασταλτικής ιατρικής.
Ιδιαίτερη θέση σε κάθε φυλή κατέχει η πιο ηλικιωμένη Τσιγγάνα, που αποκαλείται « Γριά Μητέρα», «προμάμη» ή «μάμη» και θεωρείται θεματοφύλακας των ηθών και εθίμων της κοινότητας. Όχι σπάνια διοικεί από τα παρασκήνια, χωρίς να κάνει δημόσια
εμφάνιση.
Σε περίπτωση που κάποιος Τσιγγάνος παραβιάσει την ηθική της ομάδας επεμβαίνει το Κρις (μια μορφή δικαστηρίου) που αποτελείται από το συμβούλιο των αρχηγών των οικογενειών. H δίκη γίνεται δημόσια, η απόφαση δεν εφεσιβάλλεται, και η ποινή είναι συνήθως χρηματική, ενώ σπάνια επιβάλλεται η απέλαση από την ομάδα.
H πιο απλή μορφή τσιγγάνικης παροικίας είναι ο κινητός καταυλισμός με σκηνές (τσαντήρια). Υπάρχουν τρία είδη σκηνών: α) η υψηλή κωνική, που χρησιμοποιείται αποκλειστικά από τους νομάδες και τους χαλκουργούς, β) η χαμηλή χωρίς κορυφή και γ) η ημικυκλική. Στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη χρησιμοποιείται το αμαξόσπιτο. Οι νομάδες χρησιμοποιούν για κατοικία και φυσικά σπήλαια, τεχνητές τρώγλες, ακόμα και καλύβες από χόρτα και λάσπη.
Έχουν καταργήσει τα τραπέζια και τα πιάτα και συνηθίζουν να τρώνε καθισμένοι στο έδαφος. Τα φαγητά τοποθετούν σε ένα στρογγυλό ξύλο, που το λένε σοφρά. Τα αγαπημένα τους μενού είναι το ψητό κοτόπουλο, ο σκαντζόχοιρος και οι τρυφερές τσουκνίδες την Άνοιξη. Έχουν ιδιαίτερη ροπή στα οινοπνευματώδη και στον καπνό.
Τα παιδιά μέχρι ηλικίας 10 ετών κάνουν «γυμνισμό», σε όσες περιοχές το επιτρέπουν οι κλιματολογικές συνθήκες και δεν πέφτουν στην αντίληψη των αστυνομικών αρχών. Κάτι που δεν συνηθίζεται ιδιαίτερα είναι το πλύσιμο των ρούχων τους.
Οι Τσιγγάνοι δεν έχουν παντού τα ίδια έθιμα, γιατί ανάλογα με τις περιοχές που ζουν δέχτηκαν τις επιδράσεις των ντόπιων λαών. Όσον αφορά το γάμο, θεωρούν περιττή κάθε ιεροτελεστία ή νομική διατύπωση. Συνηθίζεται επίσης και η ανταλλαγή των συζύγων. Ηλικιωμένες και άσχημες ανταλλάσσονται με νεαρές και ωραίες αντί χρημάτων, αλόγων κ.λπ. Παντρεύονται σε νεαρή ηλικία και ο άντρας με το γάμο του εντάσσεται στην ομάδα της γυναί¬κας του, όπου μπαίνουν και τα παιδιά του αργότερα. Τώρα, όσον αφορά την προίκα σε πολλά μέρη δίνεται και αυτή συνίσταται στα απαραίτητα για την οικογένεια, δηλαδή σκηνή, έπιπλα, εργαλεία και άλλα. Σε άλλα όμως μέρη όχι μόνο δεν δίνεται προίκα, αλλά ο γαμπρός δίνει χρήματα στον πεθερό, ανάλογα με την ομορφιά και τα προσόντα της νύφης. H νύφη πρέπει να είναι παρθένα, γιατί σε διαφορετική περίπτωση ο άντρας της τη διώχνει και αυτή γίνεται «λούμι», δηλαδή πόρνη.
Όταν πεθάνει ένας Τσιγγάνος, τον πλένουν, του φορούν καινούργια ρούχα και τον θάβουν στο μέρος όπου πέθανε. Στο φέρετρό του βάζουν μαζί και όλα τα προσωπικά του αντικείμενα, ακόμα και λίγα χρήματα για το μακρύ ταξίδι!
Η Γλώσσα
H γλώσσα των Τσιγγάνων λέγεται ROMANI (Ρομάνι) και έχει ρίζες από ορισμένες Ινδικές γλώσσες. Άλλοι ιστορικοί ισχυρίζονται ότι η γλώσσα τους ανήκει στη βορειοδυτική συστάδα των αριοϊνδικών γλωσσών με τα ιδιώματα των Δάρδων, Καφίρων και άλλων φυλών των βουνών της Ινδίας. Οι λέξεις τους έχουν σανσκριτικές ρίζες και η γραμματική τους οκτώ πτώσεις.
Ο Άγγλος Τσιγγανολόγος Μπέρναρ Γκιγιό-Σμιθ χώρισε τις τσιγγάνικες γλώσσες σύμφωνα με κάποια μοντέρνα ταξινόμηση σε βλάχικες (γλώσσα με Ρουμάνικη επίδραση) και σε μη βλάχικες. Πολλά γλωσσικά στοιχεία έχουν δανειστεί από την Ελληνική γλώσσα.
Με βάση τις γλώσσες που μιλάνε οι Τσιγγάνοι της Ευρώπης, ο ιστοριογράφος Μίκλοσιτς, έχει χωρίσει αυτούς σε 13 ομάδες, αντίστοιχες με τις χώρες που ζούνε. Οι γλωσσικές διαφορές είναι τόσο μεγάλες, σε τρόπο ώστε πολλές φορές να αποκλείεται η συνεννόη¬ση ανάμεσα σε δυο ομάδες. Η αρχική ενότητα της γλώσσας τους δεν μπορεί όμως να αμφισβητηθεί.
Θρησκεία
Οι Τσιγγάνοι έχουν μάλλον άτονο το θρησκευτικό τους συναίσθημα. Διατηρούν όμως τους εξορκισμούς, τους ύμνους και τα μαγικά ρητά με τα οποία εξυμνείται η παντοδυναμία του ήλιου και της φωτιάς, πράγμα που ενισχύει την άποψη ότι παλιότερα ήταν Ηλιολάτρες και Πυρολάτρες. Αυτό βέβαια εξηγείται από το γεγονός ότι οι Τσιγγάνοι διέμειναν ένα μεγάλο χρονικό διάστημα στην Περσία, όπου λατρευόταν ο ήλιος και η φωτιά, πριν εγκατασταθούν στην Ευρώπη.
Μερικές φυλές Τσιγγάνων πιστεύουν σε ένα μεγάλο και θείο πνεύμα, που ρυθμίζει τα μετεωρολογικά φαινόμενα και που μπορούν να επικαλεστούν σε ώρα ανάγκης. Το πνεύμα αυτό το σέβονται και το φοβούνται, αλλά δεν του δίνουν συγκεκριμένη μορφή. Επίσης πιστεύουν ότι υπάρχουν νεράιδες και πνεύματα σε όλο τον κόσμο.
Όλοι σχεδόν οι Τσιγγάνοι της Ευρώπης έχουν γίνει Χριστιανοί (Ορθόδοξοι, Καθολικοί, Ευαγγελιστές), διατηρώντας όμως μερικές παγανιστικές (ειδωλολατρικές) μορφές της κουλτούρας τους. Στην Τουρκία είναι Μουσουλμάνοι, ενώ στην Ελλάδα είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, εκτός από τους λεγόμενους Τουρκόγυφτους, που κατοικούν στη Θράκη και είναι Μουσουλμάνοι.
Οι Τσιγγάνοι δεν έχουν και μεγάλες σχέσεις με την εκκλησία αλλά βαφτίζουν τα παιδιά τους όπως και οι άλλοι Χριστιανοί. Είναι πολύ σπάνιο, μάλλον απίθανο να συναντήσετε γύφτο παπά. Χαρακτηριστικές είναι και οι παροιμίες: «Ο γύφτος παπάς δεν γίνεται, κι αν γίνει δεν βλογάει», «Γύφτος παπάς κι αν γενεί, χέρι μη του φιλήσεις».
Καλλιτεχνικές τάσεις
Από το γεγονός ότι στο σύνολό τους είναι αναλφάβητοι, ουδέποτε επιδόθηκαν στη λογοτεχνία. Ο τρόπος ζωής τους και η αινιγματική τους προέλευση έχουν δώσει άφθονο υλικό στη λογοτεχνία των άλλων εθνών. Έτσι ο Θερβάντες έγραψε τη "GITANELLA" («Γυφτοπούλα»), ο Μεριμέ την «ΚΑΡΜΕΝ», ο Πούσκιν τους «Ατσίγγανους», ο Παπαδιαμάντης τη «Γυφτοπούλα», ο Παλαμάς το «Δωδεκάλογο του Γύφτου» και ο Δροσίνης το «Βοτάνι της αγάπης».
Εκεί όμως που επέδειξαν ιδιαίτερη κλίση ήταν η μουσική. Πολλοί τσιγγάνοι είναι αληθινά ταλέντα. Παίζουν βιολί και κλαρίνο, νταούλι και πίπιζα. Ο θρύλος λέει ότι ο πατέρας του βιολιού είναι ο γύφτος. Διάσημοι μουσικοί αναδείχτηκαν ο Μπαρλέα, ο Σουζόρ, ο Σαρκόζο, ο Κάουαν και η τσιγγάνα Πάννα, μεγάλη βιολονίστρια.
Πολλοί διάσημοι μουσουργοί εμπνεύστηκαν από τους Τσιγγάνους και ειδικά ο Λιστ, ο οποίος αφού έγραψε τις περίφημες «Ουγγρικές Ραψωδίες», έφθασε να υποστηρίζει ότι η ουγγρική μουσική είναι συνύπαρξη της τσιγγάνικης και της ουγγρικής. H πιο σπουδαία ίσως σύνθεση με τσιγγάνικο θέμα είναι η «Κάρμεν» του Τζωρτζ Μπιζέ. Επίσης έγραψαν πολλά έργα με αφορμή τους Τσιγγάνους ο Γιόχαν Στράους (γιος), ο Γιόχαν Μπραμς, ο Ντβόρτζακ, ο Μπετόβεν, α Βάγκνερ και άλλοι.
Επαγγέλματα
Για ολόκληρους αιώνες οι Τσιγγάνοι κάνουν τα ίδια επαγγέλματα, που τους επιτρέπουν δύο βασικές επιδιώξεις: σπάνιες και περιορισμένες επαφές με τον κόσμο και μη εξαρτημένη εργασία, που τους εγγυάται την ελευθερία και την ανεξαρτησία. Τα πατροπαράδοτα επαγγέλματά τους είναι: σιδηρουργοί, χαλκουργοί, πεταλωτήδες, έμποροι αλόγων, μουσικοί, αστρολόγοι, εξηγητές ονείρων, γοητευτές φιδιών, χειρομάντεις, αρκουδιάρηδες, κατασκευαστές καλαθιών και φίλτρων, πωλητές χαλιών, χορευτές κ.λπ.
Με την εξέλιξη της ζωής και της επιστήμης και κύρια με την βιομηχανοποίηση, πολλά επαγγέλματα των τσιγγάνων δέχτηκαν καίρια πλήγματα, όπως η πώληση αλόγων (ακόμα και οι γεωργοί χρησιμοποιούν αγροτικά αυτοκίνητα), η κατασκευή κατσαρολών (στοιχίζει πιο ακριβά από τη βιομηχανική) και αρκετά άλλα.
Όμως, αυτό με το οποίο αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα, είναι η γραφειοκρατία. Ποτέ δεν τα πήγαιναν καλά με τις βεβαιώσεις, τα τιμολόγια, τα στοιχεία, τις ταυτότητες και τα πιστοποιητικά. Είναι κάτι που πάντα τους τρόμαζε, ενώ ποτέ δεν μπόρεσαν να κατανοήσουν τη χρησιμότητά τους! Οι περισσότεροι οδηγούν χωρίς άδεια ικανότητας οδηγού ή έχουν πλαστές άδειες κυκλοφορίας και οδήγησης.
Συμπεράσματα
Τώρα, αν θελήσουμε να επιχειρήσουμε έναν απολογισμό της χρησιμότητας και της προσφοράς τους ή όχι, στην οικονομική και στην κοινωνική ζωή των εθνών, μεταξύ των οποίων συνυπάρχουν και ειδικά στη χώρα μας, θα διαπιστώσουμε ότι οι απόψεις είναι διιστάμενες.
Από τη μια μεριά οι αστυνομικές στατιστικές αποδεικνύουν ότι ο ένας στους τρεις τσιγγάνους βαρύνεται ή διώκεται με ερήμην καταδικαστικές αποφάσεις για αδικήματα, όπως: κλοπές διαφόρων ειδών και χρημάτων, αγορανομικές και φορολογικές παραβάσεις, τροχαίες παραβάσεις, εξυβρίσεις, επαιτεία, αλητεία, μαγεία, χειρομαντεία, χαρτομαντεία, ανυποταξία, λιποταξία, παράνομη άσκηση επαγγέλματος και διάφορα άλλα.
Επίσης εδώ έρχονται να προστεθούν τα δίκαια ή άδικα πολλές φορές παράπονα των εμπόρων ή καταστηματαρχών ότι οι Τσιγγάνοι πουλάνε φθηνότερα γιατί δεν πληρώνουν εφορία, νοίκια, φόρους κ.λπ.
Εδώ που τα λέμε γιατί να πληρώσουν εφορία; Τι «κοινωνικό μισθό» έχουν από το κράτος; Μήπως έχουν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη; Μήπως τους παρέχεται κάποιας μορφής παιδεία; Μήπως τους χορηγούνται δάνεια να αποκτήσουν σπίτια ή τροχόσπιτα;
Κι όμως, αν έλειπαν από τις περιοχές παραγωγής γεωργικών προϊόντων, ποιοί θα ασχολούνταν με το μάζεμα του βαμβακιού, της ελιάς, της πατάτας, των κρεμμυδιών;
Νομίζω ότι θα έπρεπε να ασχοληθούμε σοβαρότερα μαζί τους. Ας εισχωρήσουμε στην ιδιότυπη κλειστή κοινωνία τους, που έχει τεράστιες ανάγκες και ας προσπαθήσουμε να βελτιώσουμε τις συνθήκες διαβίωσής τους που, πέρα από κάθε αμφισβήτηση, είναι
τραγικές.
Ας γίνει το πρώτο βήμα από μας, γιατί για τον νέο Τσιγγάνο το παρελθόν ζει μέσα στο παρόν, άλλοτε δημιουργώντας κρίση ταυτότητας και άλλοτε έντονα και ζωντανά. Δεν μπορεί να ξεχάσει το στίγμα που του άφησε μια χρόνια καταπίεση. H σχέση του με τους μη Τσιγγάνους διέπεται από μια διάχυτη καχυποψία. Εμείς πρώτοι πρέπει να επιδιώξουμε να τον κατανοήσουμε και να αποκαταστήσουμε μαζί του ένα νέο ισότιμο διάλογο, ώστε να μπορεί με υπερηφάνεια να λέει: "SEM ROM" (=Είμαι Τσιγγάνος).
Επιμέλεια Αρτόπουλος Ελισσαίος
Η καταγωγή τους περιβάλλεται από μυστήριο και αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης.
Κάποιος τοπικός θρύλος λέει πως είναι απόγονοι των στρατιωτών του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που εγκαταστάθηκαν σε ορεινά σημεία του Πακιστάν και του Αφγανιστάν.
Οι γυναίκες τους φορούν ασυνήθιστα κοσμήματα και καλύμματα κεφαλής.
Σε μερικές περιοχές της Ελλάδας, ακόμη κατ σήμερα, οι γυναίκες φορούν παρόμοια καλύμματα.
H εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν κράτησε περισσότερο από δέκα χρόνια. Το ασήμαντο όμως αυτό χρονικό διάστημα στάθηκε αρκετό για να χαράξει ανεξίτηλα στη ψυχή των λαών της Ανατολής τη μορφή του μεγάλου στρατηλάτη. O Αλέξανδρος εξακολουθεί να ζει μέχρι της μέρες μας στα παραμύθια, στους θρύλους, και στις λαϊκές παραδόσεις της αχανούς αυτοκρατορίας του.
O κατάλογος των Ελλήνων που βασίλευσαν στην Ινδία - που τότε περιλάμβανε τις περιοχές του Πακιστάν, του Αφγανιστάν και της Ινδίας - και στις γειτονικές περιοχές, είναι τόσο μεγάλος, όσο και ο κατάλογος των Άγγλων βασιλέων από την εισβολή των Νορμανδών έως σήμερα, σύμφωνα με την ομολογία
του George Woodcock (The Greeks in India).
Επίσης οι Έλληνες προσέφεραν πολλά στο Βουδισμό: ιδέες, ιεραποστόλους, μοναχούς και δασκάλους. Στην ίδια την Ινδία έδωσαν την τεχνολογία τους, την αστρονομία τους, η οποία ακόμη και σήμερα έχει ελληνικούς όρους, τη θεατρική μορφή της νέας κωμωδίας και τέλος τη μεγάλη σχολή γλυπτικής της Γανδαρίδας, που έχει επιδράσεις σε όλη την ασιατική τέχνη.
H επίδραση των Ελλήνων στην κοινωνική και θρησκευτική ζωή της Ανατολής κατά τους Αλεξανδρινούς και Ρωμαϊκούς χρόνους ήταν τόσο μεγάλη, που κάποιος Κεϋλανός χρονικογράφος της εποχής έγραψε πως κατά τα εγκαίνια μιας μεγάλης στούπα (συνόδου) του Βούδα στην Κεϋλάνη έλαβαν μέρος τριάντα χιλιάδες Έλληνες μοναχοί από την Αλεξάνδρεια του Καυκάσου. O αριθμός των τριάντα χιλιάδων Ελλήνων μοναχών κατά πάσα πιθανότητα είναι υπερβολικός, δείχνει όμως τη μεγάλη συμμετοχή στην ασιατική κοινωνία των Ελλήνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
ΗΡΑΚΛΗΣ — ΔΙΟΝΥΣΟΣ ΣΤΙΣ ΙΝΔΙΕΣ
Ήταν όμως ο Μ. Αλέξανδρος ο πρώτος από τους Έλληνες που έφτασε στις Ινδίες;
Πολλοί μύθοι μιλούν για τις εκστρατείες του Διόνυσου και του Ηρακλή. Για το Διόνυσο μας λένε πως έφτιαξε τη Νύσσα στην περιοχή της Παρθίας και εκεί καλλιέργησε αμπέλια και εγκατέστησε τους πρώτους Έλληνες — Γιαβάνας αποίκους. Να πως μιλά το έπος της Μαχαμπαράτα για τους Γιαβάνας — Ελληνες:
"Οι Γιαβάνας με τα γενναία μάτια, σοφοί, δίκαιοι και γενναίοι, ποιός δε θα μιλήσει με θαυμασμό για την αντρειοσύνη και τη σοφία τους,"
Μετά το Διόνυσο ακολούθησε ο Ηρακλής, που εγκατέστησε πολλούς Έλληνες αποίκους. Οι ερευνητές διαφωνούν για το ποια εκστρατεία προηγήθηκε. Θεωρείται βέβαιο πάντως από πολλούς ιστορικούς και αρχαιολόγους, πως η επίδραση των Αιγαιατών ήταν αυτή που δημιούργησε τον πολιτισμό των Δραβιδικό ή Βεδδικό των Ινδιών, και έχτισε τις περίφημες πόλεις του Μοχέντζο-Ντάρο και της Χαράπα.
Μετά τον Διόνυσο και τον Ηρακλή ακολούθησε ο Αλέξανδρος- ο Γιόνα Σικαντάρ. Ο Αρριανός στο Ε΄ βιβλίο του λέει ότι στη Νύσσα ο Αλέξανδρος βρήκε αυθεντικούς Έλληνες και ότι γλέντησαν, τραγούδησαν το “ευάν-ευοί” και τέλεσαν Διονυσιακά Μυστήρια.
ΟΙ ΔΙΑΔΟΧΟΙ
Η αλματώδης πολιτιστική ανάπτυξη όμως στις περιοχές της Ανατολής έρχεται με τους δια-δόχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τότε ιδρύεται το κράτος της Βακτριανής και ανθίζει ο ελληνοβακτριανός και ο ελληνοϊνδικός πολιτισμός. Ελληνικές πόλεις χτίζονται παντού. Τότε για πρώτη φορά οι Έλληνες απεικονίζουν δια της γλυπτικής και της ζωγραφικής τον Βούδα, πλαστικοποιώντας την μορφή του και δίνοντάς του έντονα το απολλώνιο στοιχείο. H Σχολή της Γανδαρίδος εξαπλώνει την ελληνιστική γλυπτική σ’ όλη την Άπω Ανατολή, στη Κεϋλάνη, στο Σιάμ, στην Ινδονησία. O Μένανδρος, ο βασιλιάς της Πενταποταμίας, δημιουργεί μια τεράστια αυτοκρατορία. Οι Ινδοί θεοποιούν τον Μένανδρο ενώ οι Βουδιστές τον αγιοποιούν. O ελληνισμός διαπρέπει στα πέρατα της Ασίας αντιπαλεύοντας κάθε αντιξοότητα. Δημιουργεί, επηρεάζει και διαμορφώνει όλη την Ανατολή, εισβάλοντας μέχρι τη νότια περιοχή της Κίνας και φθάνοντας ως το
Σίν-Κιάνγκ.
Ενώ για τη Δύση ο Αλέξανδρος είναι ένα ιστορικό πρόσωπο για την Ανατολή είναι ένας ζωντανός θρύλος. Ένας θρύλος που ακόμη συζητιέται στα καφενεία του Πακιστάν, του Αφγανιστάν, του Τουρκμενιστάν, της Περσίας. H μνήμη του ζει τόσο έντονα λες και ο χρόνος στα μέρη αυτά σταμάτησε να κυλά. Αν τους ρωτήσεις θα σου μιλήσουν για τον Σικαντέρ που είναι ο μόνος απ’ όλους τους θνητούς που κατέβηκε στον κόσμο των νεκρών για να αναζητήσει την πηγή του νερού της ζωής, που το βρήκε και ήπιε τόσο λίγο, ώστε να ζει πάντα η σκιά του. Είναι αυτός που έφτιαξε το μεγάλο "Τείχος" για να προστατεύσει τον κόσμο από τις επιδρομές των βόρειων Πνευμάτων του Κακού.
ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ
Μέχρι πριν λίγα χρόνια όλοι θεωρούσαν πως οι Έλληνες του Μεγάλου Αλεξάνδρου αφού κατέκτησαν και εκπολίτισαν, διαγράφοντας μια πορεία εννέα τουλάχιστον αιώνων, στο τέλος απορροφήθηκαν χωρίς να αφήσουν κανένα ίχνος ζωής.
H πραγματικότητα ασφαλώς δεν είναι αυτή ακριβώς.
Πληροφορίες από ξένα δημοσιεύματα σε εγκυκλοπαίδειες (Brittanίca 1911) και περιοδικά
(National Geographic Οκτώβρης 1981), αλλά και από σύγχρονους Έλληνες περιηγητές όπως ο μηχανικός Γιώργος Καρβέλας, ο γιατρός Βασίλης Τριτάκης, ο λοχαγός Αθανάσιος Μουστάκας, ο συγγραφέας Ορέστης Ηλιανός και ο εκδότης Άδωνις Κύρου, κάνουν μνεία για σπέρμα ελληνικό που έχει διασωθεί από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Συγκεκριμένα στις υπώρειες του όρους Ινδοκούς (Ινδικός Καύκασος), που οι Έλληνες τον ονόμαζαν Παροπάμισο, και βρίσκεται στα Δ. Ιμαλάϊα, απλώνεται η μεγάλη κοιλάδα του Τσιτράλ - γνωστή στα χρόνια της αποικιοκρατίας για το άφθονο κυνήγι της.
Σε τουριστικό φυλλάδιο που διαθέτει η πρεσβεία του Πακιστάν στη χώρα μας για την ευρύτερη περιοχή του Τσιτράλ αναφέρεται ότι: Από τις πιο ενδιαφέρουσες για επίσκεψη περιοχές είναι οι ορεινές κοιλάδες (υψόμετρο 3.500 μ.) όπου κατοικούν οι Καφίρ - δηλαδή άπιστοι - Καλάς, μια πρωτόγονη φυλή ειδωλολατρών. H καταγωγή τους περιβάλλεται από μυστήριο και αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης. Κάποιος τοπικός θρύλος λέει πως είναι απόγονοι των στρατιωτών του μεγάλου Αλεξάνδρου που εγκαταστάθηκαν στο Τσιτράλ. Οι γυναίκες τους φορούν ασυνήθιστα κοσμήματα και καλύμματα κεφαλής. Σε μερικές περιοχές της Ελλάδος ακόμη και σήμερα οι γυναίκες φορούν παρόμοια κα-λύμματα".
Αυτά σημειώνονται στο πακιστανικό έντυπο. Πολλοί τα χαρακτηρίζουν ως περίεργα χωρίς να είναι σε θέση να ανιχνεύσουν την αρχαιοελληνική τους προέλευση. Άλλοι-ιδίως Έλληνες- αποδίδουν πολλές εκδηλώσεις της ζωής των Καφίρ - Καλάς στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.
ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΕΡΙΖΟΥΝ
Είναι όμως πράγματι οι Καλάς του Πακιστάν και οι Καφίρ του Καφιριστάν (σήμερα Νουριστάν) στο Αφγανιστάν απόγονοι Ελλήνων ή κατάγονται από εξελληνισμένους Ασιάτες;
Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Η άποψη του ιστορικού Επ. Βρανόπουλου είναι πως η πρώτη εκδοχή είναι η πιθανότερη. Χωρίς φυσικά να παραβλέπουμε και την δεύτερη εκδοχή που και αυτή φαίνεται ως πιθανή, μιας και στους χρόνους των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι Έλληνες ηγεμόνες τον Ελληνοϊνδικού βασιλείου της Βακτριανής εφάρμοσαν επιτυχέστερα από τους άλλους διαδόχους την πολιτική της συγχώνευσης ελληνικού και ασιατικού πολιτισμού, που πρώτος ο Αλέξανδρος εγκαινίασε.
Η αγγλική στρατιωτική αποστολή που εξερεύνησε στα τέλη του περασμένου αιώνα τις ορεινές κοιλάδες του Ινδοκούς, σημειώνει πως οι ντόπιοι αρχηγοί της περιοχής καυχιόνταν για την καταγωγή τους από το Δουλ’ Καρνέιν, δηλαδή το Δικέρατο Αλέξανδρο.
Παλιότερες γαλλικές ανασκαφές στην ίδια περιοχή, έφεραν στο φώς μεγαλόπρεπο παλάτι, που πρέπει να ανήκε στον Έλληνα βασιλιά της Βακτριανής Ευκρατίδα. Το πιο ενδιαφέρον όμως εύρημα ήταν οι αποσυντεθημένοι πάπυροι που βρέθηκαν σ’ έναν από τους χώρους του παλατιού. Οι ερευνητές διαπίστωσαν πως οι πάπυροι περιείχαν στίχους ελληνικών δραμάτων και μια φιλοσοφική πραμάτεια της Αριστοτελικής Σχολής. Το ασυνήθιστο αυτό αρχαιολογικό εύρημα δικαιώνει τον Πλούταρχο που μερικούς αιώνες αργότερα βεβαιώνει πως και τα παιδιά ακόμη στα βάθη της Ασίας τραγουδούσαν στίχους των τραγωδιών του Σοφοκλή και του Ευριπίδη.
O βασιλιάς Ευκρατίδας βασίλευσε στη Βακτριανή τον Β' αιώνα π.Χ. Σ’ όλη τη διάρκεια που έλαμψε στην περιοχή ο Ελληνισμός βασίλεψαν περίπου 30 Έλληνες βασιλιάδες. Τα ονόματά τους τα γνωρίζουμε από διάφορα αρχαία νομίσματα του τόπου. O τελευταίος Έλληνας βασιλιάς της περιοχής υπήρξε ο Ερμαίος. Ακολούθησαν οι επιδρομές των πολεμικών νομαδικών φυλών των Πάρθων, των Σακών και των Σκυθών που κατέλυσαν την ελληνική κυριαρχία. Φαίνεται τότε πως αρκετοί από τους Έλληνες ή τους ελληνοποιημένους ασιάτες της περιοχής, κατέφυγαν στα υψίπεδα του Ινδοκούς, όπου και κατάφεραν να διατηρήσουν την ανεξαρτησία και τον πολιτισμό τους.
Ο ΕΞΙΣΛΑΜΙΣΜΟΣ
Μόνο το 1895 ο ισχυρός Εμίρης της Καμπούλ, Αβδουραχμάν, κατόρθωσε να εξισλαμίσει τους Καφίρ (άπιστους) της περιοχής του Καφιριστάν (χώρας των απίστων), που ονομάσθηκε μετά τον εξισλαμισμό του Νουριστάν (χώρα του φωτός).
Στην ορεινή περιοχή όμως που απλώνεται ανάμεσα στο Τσιτράλ του Πακιστάν και στο Νουριστάν του Αφγανιστάν, υπάρχουν ακόμη αρκετοί ειδωλολάτρες "άπιστοι".
ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ
Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η λέξη "Καφίρ" προ¬έρχεται από το ρήμα "καίω" και πως ανάγει την καταγωγή του από τους αρχαίους Κάβειρους, μύστες των αρχαίων Καβειρίων Μυστηρίων, που αποτελούσαν συνέχεια των Ορφικών.
H λέξη “Kαλάς” ή κατ’ άλλους "Καλάσα" στην γλώσσα της περιοχής σημαίνει "Μαύρος Βασιλιάς", εννοώντας τον βασιλιά Αλέξανδρο με το άλογό του τον μαύρο Βουκεφάλα.
Τα φυλετικά χαρακτηριστικά των Καφίρ - Καλάς θυμίζουν έντονα Ελλάδα. Φυσιογνωμικά είναι μελαχρινοί, καστανοί έως κατάξανθοι με γαλανά μάτια, τίμιοι χαρακτήρες, αγνοί, καθάριοι, άδολοι. Οι γυναίκες είναι ντυμένες όλες στον ίδιο τύπο. Φορούν ένα μακρύ φόρεμα, που μοιάζει πολύ με το φόρεμα των γυναικών της Μακεδονίας, της Θράκης και των Μεγάρων (Μεγαρίτικος καπλαμάς), που ήταν
σε ευρεία χρήση μέχρι της αρχές του αιώνα μας. Στο κεφάλι τους έχουν κάτι που μοιάζει με διάδημα από χάντρες και μικρά όστρακα που προεκτείνεται μέχρι την πλάτη. Στο λαιμό τους φορούν πολλές χάντρες.
Οι άνδρες και τα παιδιά φορούν ένα μάλλινο σκούφο (καυσία) τον οποίο φορούσαν οι μα-κεδόνες στρατιώτες του Μ. Αλεξάνδρου και μοιάζει με το φρυγικό πέτασο. Τοιχογραφία που απεικονίζει κυνηγούς, με τον ίδιο τύπο σκούφου βρέθηκε στη Βεργίνα κατά τις ανασκαφές του αείμνηστου Μανόλη Ανδρόνικου. Χρησιμοποιούν το τόξο και σφυρίζουν με τον χαρακτηριστικό τρόπο που εμείς ονομάζουμε "κλέφτικο". Το σφύριγμα και μόνο αρκεί για να καταλάβουν οι μουσουλμάνοι πως πρόκειται για "άπιστο".
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ
H κοινωνική τους οργάνωση είναι απλή: κάθε χωριό αποτελεί αυτοδιαχειριζόμενη κοινότητα χωρίς άρχοντες και αρχηγό. Αν χρειασθεί να παρθεί κάποια σοβαρή απόφαση, γίνεται Λαϊκή Συνέλευση. Μοναδικό ίχνος κάποιας αρχής, είναι οι "μεγάλοι άνδρες", είναι αυτοί που όλοι αναγνωρίζουν τις αρετές και τη σοφία τους και γι’ αυτό χαίρουν ιδιαιτέρας εκτιμήσεως. Είναι συνήθως δύο σε κάθε χωριό. Αλλά οι "μεγάλοι άνδρες" δεν έχουν καμία ουσιαστική εξουσία, συνήθως καλούνται να προφέρουν κρίσεις και να λύσουν τις τυχόν διαφορές μεταξύ των συγχωριανών. Όταν δεν μπορούν να βρουν λύση, συγκαλούν τη Λαϊκή Συνέλευση. H ζωή της κοινωνίας διέπεται από την παράδοση. Αυτή καθορίζει τις σχέσεις των ατόμων. Ένας Καφίρ – Καλάς πρέπει να μένει πάντα ήρεμος, να μη χάνει ποτέ τη ψυχραιμία του, δεν πρέπει να λέει ποτέ ψέματα, ούτε να βλαστημά. H κλεψιά και ο φόνος είναι πράγματα εξαιρετικά σπάνια.
Οι Καφίρ - Καλάς διοργανώνουν γιορτές και ξεφαντώνουν με χορούς και κρασί, συνήθειες τελείως πρωτόγνωρες και άγνωστες στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς μια και τις απαγορεύει η Θρησκεία. Τα σπίτια τους είναι κατασκευασμένα από πέτρα και ξύλο και στη μέση της οροφής έχουν μια τρύπα για να φεύγει ο καπνός. Ιδιαίτερα τα χωριά των Καλάς είναι χτισμένα πάνω στα πρότυπα του Ιπποκράτη για την υγιεινή πόλη, όπου ο ήλιος βλέπει τις κατοικίες από το πρωί μέχρι το βράδυ. H κατασκευή των σπιτιών είναι μάλλον οχυρωματική με όλες τις οικίες πλεγμένες μαζί σαν πολυκατοικία. H ταράτσα του ενός είναι αυλή για τους από πάνω, η ίδια αρχιτεκτονική συναντάται σε πολλά αιγαιοπελαγίτικα νησιά.
Οι τάφοι είναι κιβωτιόσχημοι, όπως απαιτεί η αρχαία Θρακική και Μακεδονική παράδοση.
ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΛΕΤΕΣ
Στο κάθε χωριό στην καρδιά του οικισμοί υπάρχει ο ναός της Θεάς Τζάστακ (Εστία) σε εξέχουσα θέση και είναι το μεγαλύτερο σε διαστάσεις κτίσμα. Ο ναός αυτός είναι το κέντρο της κοινωνικής ζωής του χωριού. Είναι τόπος συγκεντρώσεως, εορταστικών εκδηλώσεων και τελετουργιών όπως το Πρυτανείο στην αρχαία Ελλάδα. Στη Θεά προσφέρουν λουλούδια, οπωρικά, τυρί και καρύδια. Οι γάμοι τελούνται σ' αυτόν το ναό, όπου ένας άνδρας θυσιάζει τράγο με το αίμα του οποίου ραντίζονται οι μέλλοντες συγγενείς, μετά τρώνε από το κρέας του μόνο οι άνδρες που παρευρίσκονται στην τελετή.
Κυρίαρχη θεότητα των Καφίρ - Καλάς είναι ο ΜΑΧΑ - ΝΤΕΟ, δηλαδή ο Μεγάλος Δίας. Άλλες θεότητες που έχουν είναι ο ΣΑΤΥΓΚΟΡ, δηλαδή Σάτυρος, ο ΠΑΝΤΣΙΤΑ, κάτι ανάλογο του Πανός και ο ΑΜΠΑΛΟΜΕΝ.
Διατηρούν πολλές γιορτές όπως αυτή της συγκομιδής, όπου οι γυναίκες αφού πρώτα λουστούν στο ποτάμι και πλέξουν τις κοτσίδες τους, όλες μαζί περνάνε σιωπηλά τη νύχτα από τα χωράφια με το καλαμπόκι. Μια γριά κόβει τελετουργικά τα πρώτα καλαμπόκια για να αρχίσει το μάζεμα της σοδειάς. Ακούγονται μόνο τα κουδουνάκια που έχουν δεμένα στις αλογοουρές και τα μακριά φορέματά τους. O μόνος άνδρας που βρίσκεται μαζί τους είναι ένα βοσκόπουλο που παίζει ένα χαρούμενο και μαγευτικό σκοπό στην καλαμένια φλογέρα του. H γιορτή της συγκομιδής αρχίζει με την Πανσέληνο του
Οκτωβρίου και διαρκεί 4-5 μέρες.
Από την 6η Αυγούστου μέχρι και την 25η έχουν τις γιορτές του ΣΑΤΥΓΚΟΡ (Σάτυρου, Διονύσου) που αρχίζει η νέα σπορά.
ΕΝ ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΙ
Οι Καφίρ - Καλάς διατηρούν στη γλώσσα τους αρκετές ελ¬ληνικές λέξεις ή λέξεις με ελ-ληνική ρίζα όπως: Πίω, δηλ. πίνω, Καλάμ, δηλ. καλαμάρι (στυλό), Είμ, δηλ. είμαι, Παρείμ, δηλ. παρευρίσκομαι, Απαρά, δηλ. πήγαινε πλησίον, Χεμάν, δηλ. χειμώνας, Τάι νομ κια, δηλ. τι όνομα έχεις, Ράτ νάτ, δηλ. χορού νύχτα, Σιούλα, δηλ. ξύλα, Μπά γεια, δηλ. άντε γεια.
Διατηρούν ακόμη τα ονόματα Ηρέν, δηλ. Ειρήνη, Αγγλάη, δηλ. Αγλαΐα, Πασία, δηλ. Ασπασία.
O τρόπος ζωής των Καφίρ - Καλάς είναι πολύ διαφορετικός από τους γείτονές τους. H γυναίκα δεν έχει την καταπίεση του μουσουλμανισμού, ούτε και φοράει φερετζέ, ενώ όλοι οι ασιάτες κάθονται οκλαδόν αυτοί κάθονται σε καρέκλες, χορεύουν κυκλικά, κατασκευάζουν είδωλα-ξόανα, διατηρούν γιορτές με βακχικά στοιχεία και το σπουδαιότερο διατηρούν στη γλώσσα τους λέξεις ελληνικές. Ενώ όμως κατάφεραν και διατήρησαν άσβεστη τη φλόγα τους για πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια τα τελευταία χρόνια λόγω του τουρισμού και των προσπαθειών που γίνονται για να τους εξισλαμίσουν κινδυνεύουν να αφανιστούν. Και θα είναι κρίμα μεγάλο να εξαφανισθεί η μοναδική αψευδής μαρτυρία ενός ένδοξού πολιτισμικού παρελθόντος το οποίο αποτελεί παγκόσμια κληρονομιά.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ορέστη Ηλιανού, “Τα παιδιά του Μεγαλέξανδρου” , εκδόσεις Ιωλκός 1989
Περιοδικό “Τότε”, 20/1/1985
Αρχείο Γ. Καρβέλα και Β. Τριτάκη.
Το κτίριο αιχμαλωτίζει το βλέμμα και επιβάλλεται με την παρουσία του στην κεντρική πλατεία του χωριού. Πρόκειται για ένα ογκώδες τριώροφο οικοδόμημα με ορθογωνική κάτοψη, που προβάλλει κυριαρχικά πάνω από τις στέγες των υπόλοιπων σπιτιών.
Συνδυάζει στοιχεία αναγεννησιακά και μπαρόκ, είναι γενικά ένα κομψοτέχνημα αρχιτεκτονικής και δίκαια έχει. κριθεί διατηρητέο μνημείο στις 04/08/98 με απόφαση του Τμήματος Νεωτέρων Μνημείων τον Υπουργείου Πολιτισμού. Συναρπαστικό είναι και το χρονικό ανέγερσης τον σχολείου, όπως διασώθηκε από τις διηγήσεις των παλιών. Μια Κυριακή τον 1906 λοιπόν, μετά τη θεία Λειτουργία, ο Γιάννης Ουζούνης ή Χατζής μαζί με άλλους επιτρόπους της εκκλησίας, πήραν την απόφαση να κτίσουν ένα σχολείο. Όλοι οι κάτοικοι αγκάλιασαν την ιδέα με ενθουσιασμό και, σ’ ένα τραπεζομάντηλο που απλώθηκε στην πλατεία, συγκεντρώθηκαν οι πρώτες προσφορές.
Ήταν η αρχή, το πρώτο σημαντικό βήμα. Ακολούθησαν οικονομικές ενισχύσεις και προσφορές από τον Σύλλογο Ξινονεριτών του Οχάιο της Αμερικής, από κατοίκους
ζούσαν και εργάζονταν στην Κωνσταντινούπολη και από την εκκλησία, που εκποίησε μεγάλο μέρος της κτηματικής της περιουσίας. Ως κτίστες χρησιμοποιήθηκαν τεχνίτες που κατάγονταν από ένα χωριό του Μοναστηρίου κοντά στο Μεγάροβο. Η ανέγερση ξεκίνησε το 1907 και ολοκληρώθηκε τρία χρόνια αργότερα. Στα πρώτα χρόνια το σχολείο λειτούργησε ως Ελληνικό και Βουλγαρικό.
Φεύγοντας οι Τούρκοι το 1912 με την απελευθέρωση της Φλώρινας πυρπόλησαν το σχολείο, με αποτέλεσμα να καταστραφεί μεγάλο μέρος του κτιρίου, που αποκαταστάθηκε το 1914 από τους κατοίκους.
Το σχολείο λειτούργησε διαδοχικά ως διθέσιο, τριθέσιο, τετραθέσιο και, από το 1980 μέχρι και σήμερα, εξαθέσιο.
ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ, ΤΕΥΧΟΣ 37°, 2004
ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ.
Σύμφωνα με το θρύλο και την παράδοση το Ξινό Νερό ήταν γνωστό από την αρχαιότητα, όχι μόνον για την όξινή του γεύση αλλά και για τις Θεραπευτικές του ιδιότητες. Σ’ ένα παλιό δημοσίευμα στην εφημερίδα "Καθημερινή", ο Γιάννης Χρυσάφης αναφέρει σχετικά: "Το χωριό αυτό ήταν γνωστό από την εποχή της Τουρκοκρατίας με το όνομα "Εξή-Σου", που σημαίνει Ξινό Νερό. Αυτό το όνομα διατηρήθηκε μέχρι σήμερα. H πηγή βρίσκεται σε υψόμετρο 670 μέτρων στο ομώνυμο χωριό. Στο μέρος αυτό το καλοκαίρι κυριαρχεί η δροσιά. Και τη δροσιά αυτή έρχεται να επαυξήσει η ευλογία ενός νερού μοναδικού, που χαρίζει την αναζωογόνηση στον περαστικό ξένο και τη διαρκή υγεία και ευεξία στους κατοίκους της γύρω περιοχής. Γιατί οι Ξινονερίτες είναι όλοι τους γεροδεμένοι και υγιέστατοι. Στητούς, ψηλόκορμους και γεροδεμένους τους βλέπουμε στη μικρή πλατεία τον χωριού να περιδιαβάζουν δίνοντας την εντύπωση αληθινών Μακεδόνων, απογόνων της εποχής τον Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Και πραγματικά, η ιστορία της πηγής με τις θαυματουργές, ιδιότητες φθάνει ως εκείνα τα ηρωικά χρόνια. Εδώ κοντά οι αρχαιολόγοι τοποθετούν την πατρίδα της Ευρυδίκης, της γιαγιάς τον Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σ’ αυτές τις πλαγιές πέρασε ένα μεγάλο μέρος των παιδικών του χρόνων ο μεγάλος κατακτητής του αρχαίου κόσμου κι απ’ τα ζείδωρα νάματα της πηγής του Ξινού Νερού τόνωσε τον οργανισμό του προετοιμάζοντάς τον στη σκληρή ζωή του πολέμου και της δοξασμένης του εκστρατείας. H φήμη του ιαματικού νερού διατηρήθηκε και αργότερα. Στη Βυζαντινή εποχή άνθρωποι που έπασχαν από στομαχικά νοσήματα, αρθριτικά, νεφρίτιδες και άλλες ασθένειες προσέτρεχαν στην πηγή. Και αυτό συνεχίσθηκε στα χρόνια της Τουρκικής κατοχής ως την απελευθέρωση της Μακεδονίας το 1912. Το γεγονός αυτό έφτασε ως τα αυτιά τον Αρχιστράτηγου των συμμαχικών στρατευμάτων στη Μακεδονία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, Φρανσέ ντ' Εσπραί, ο οποίος εγκατέστησε πλησίον του στρατηγείου του ένα εμφιαλωτήριο για την επιστημονικότερη και αποδοτικότερη χρησιμοποίηση του Ξινού Νερού, εφάμιλλου, καθώς υποστήριζε, των πλουσίων μεταλλικών νερών της Γαλλίας.
Τις αποτελεσματικές Θεραπευτικές ιδιότητες τον Ξινού Νερού επισημαίνει ο Ευγένιος Α. Φωκάς, τακτικός καθηγητής της Υδροθεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών: Αυτή η ευχάριστη ξινή ιδιότητά του και η παρουσία σε κανονικές αναλογίες των αλάτων ασβεστίου και μαγνησίου κατατάσσει αυτό το νερό στην κατηγορία των πολύ σημαντικών επιτραπέζιων νερών, λόγω της ειδικής σύνθεσης τον νερού αυτής της πηγής και ειδικότερα της παρουσίας σ' αυτό ελεύθερου ανθρακικού οξέος, παρέχεται στον οργανισμό του καταναλωτή του, εκτός από την ευχάριστη γεύση και ο εύκολος εφοδιασμός του με τα απαραίτητα ιχνοστοιχεία του μαγνησίου και του ασβεστίου, που είναι τόσο πολύτιμα για τη δομή της ζωντανής ύλης όπως επίσης και για ένα μεγάλο αριθμό χημικών επεξεργασιών που συντελούνται στον ανθρώπινο οργανισμό.
Στη θεραπευτική τα νερά αυτά, χορηγούμενα σε συστηματική ποσιθεραπεία παρέχουν πολύτιμες χαρακτηριστικές δράσεις και χρησιμοποιούνται πολύ ωφέλιμα στη θεραπεία ορισμένων παθήσεων τον στομάχου, των νεφρών και των κατώτερων ουροφόρων οργάνων".
Μετά λοιπόν από όλα αυτά, όταν ερωτηθήκαμε στο καφενείο τον χωριού, "με τι νερό προτιμάμε να συνοδεύουμε τον καφέ μας, με γλυκό ή με ξινό", η απάντησή μας ήταν αυτονόητη.
Στην πρόσφατη ιστορία του Ξινού Νερού αναφέρεται το 1957 σε εκτενές άρθρο ο Δικηγόρος Φλώρινας Χρήστος Αλτίνης: "Ολίγα έτη προ του B' Παγκοσμίου Πολέμου μερικοί κάτοικοι τοy χωρίου εκινήθησαν δραστηρίως γύρω από το ζήτημα της εκμεταλλεύσεως τον ξινού νερού, με τα πενιχρά των όμως μέσα δεν ηδυνήθησαν να συγκινήσουν τους αρμοδίους και να κινήσουν το ενδιαφέρον τον κράτους. Το μόνον που επέτυχαν ήτο να γίνει μία επίσημος εκ μέρους τον Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας ανάλυσις του νερού, η οποία εχαρακτήριζε το ξινό νερό ως "μεταλλικόν ύδωρ", περιέχον άφθονον ασβέστιον και ανθρακικόν οξύ και έπειθε πάντα έχοντα, έστω και στοιχειώδη μόρφωσιν εις τον τομέα της υγείας, περί της σοβαρότητος και της ανάγκης της ευρείας κυκλοφορίας του.
Το θέμα της εκμεταλλεύσεως τον ξινού νερού ανεκινήθη εκ νέου μετά το έτος 1950. Επικεφαλής της νέας κινήσεως ετέθη ο πρώην υπουργός και πολιτευτής τον Νομού Φλωρίνης Γ. Μόδης, ο οποίος επέτυχε τελικώς την δια B. Διατάγματος παραχώρησιν της εκμεταλλεύσεως τον νερού, εκ μέρους τον Δημοσίου εις την Κοινότητα Ξινού Νερού, δια μίαν 25ετίαν. Ευθύς μετά την δημοσίευσιν του ανωτέρω B. Διατάγματος οι εκπρόσωποι της Κοινότητος εκινήθησαν δια την άνεν περαιτέρω επιβραδύνσεως εκμίσθωσιν της εκμεταλλεύσεως τον μεταλλικού νερού. Και επί τέλους, την 3ην Ιουνίου 1957, υπεγράφη η σύμβασις της εκμισθώσεως τον ξινού νερού, δι’ ης την εκμετάλλευσιν αυτού ανέλαβεν ο πλειοδοτήσας εις την δημοπρασίαν Αλέξανδρος Χωναίος".
Μετά τη λήξη της σύμβασης με τον Χωναίο εκδήλωσε το ενδιαφέρον της και η Κοινοτική Επιχείρηση τον οικισμού, η οποία από τον Αύγουστο τον 1992 ανέλαβε την παραγωγή και εκμετάλλευση του Ξινού Νερού και των παραγώγων του προϊόντων (πορτοκαλάδα, λεμονάδα, βυσσινάδα, γκαζόζα και σόδα).
Τέλος, μετά την εφαρμογή τον Νόμου Καποδίστρια και την υπαγωγή της Κοινότητας του Ξινού Νερού στον Δήμο Αμυνταίου, η επιχειρηματική δραστηριότητα πέρασε την 1.1.1999 στην Δημοτική Επιχείρηση του Δήμου Αμυνταίου.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
Τα χάλκινα πνευστά έφτασαν στις Βαλκανικές χώρες τον περασμένο αιώνα από τις στρατιωτικές μπάντες της εποχής. Δεν άργησαν να περάσουν από τα στρατόπεδα στα αστικά κέντρα και αργότερα στην ύπαιθρο, δημιουργώντας ένα από τα πιο ενδιαφέροντα φαινόμενα στην παραδοσιακή μουσική των Βαλκανίων. Στην Ελλάδα τα σχήματα χάλκινων... πνευστών είναι ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Μουσικής παράδοσης της Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας. Η μπάντα της Φλώρινας των Αδερφών Βαλκάνη είναι εδώ και πάνω από 30 χρόνια ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους αυτού του σημαντικού τμήματος της Ελληνικής μουσικής παράδοσης.
Το συγκρότημα ιδρύθηκε το 1960 από τον Τάσο Βαλκάνη διευθυντή τότε της Φιλαρμονικής της Φλώρινας και μουσικό της λαϊκής παράδοσης. Έχουν συνεργαστεί κατά καιρούς με τους Χειμερινούς Κολυμβητές, τον Φλώρο Φλωρίδη, τον Χρήστο Νικολόπουλο με τους οποίους έχουν κυκλοφορήσει CD.Πάνω απ’ όλα έχουν πραγματοποιήσει χιλιάδες εμφανίσεις πάντα με ορμητήριο την Φλώρινα, από τις πόλεις και τα χωριά της Μακεδονίας μέχρι την Διαβαλκανική Συνάντηση της Θεσσαλονίκης και Φεστιβάλ στη Γαλλία, Αγγλία, Γερμανία, Πορτογαλία και Αυστραλία. Ο ήχος του συγκροτήματος και οι χοροί που παίζονται είναι μοναδικοί στην Ελληνική παραδοσιακή μουσική και υπάρχουν κυρίως στη Δυτική πλευρά της Μακεδονίας. Η Μπάντα των αδερφών Βαλκάνη έχει κυκλοφορήσει 2CD.
Η Μπάντα της Φλώρινας αποτελείται από τους: Βαλκάνη Λάζαρο(Κλαρίνο-Σαξόφωνο), Βαλκάνη Γεώργιο (Ακορντεόν-αρμόνιο), Βαλκάνη Λ. Αναστάσιο (Τρομπέτα), Βαλκάνη Γ. Αναστάσιο(Τρομπέτα), Αθανασίου Αθανάσιο (Σαξόφωνο-Τρομπέτα), Σαμαρά Αθανάσιο (Τύμπανα).
Σχετικές πληροφορίες
ΔΗΜΟΤΙΚΗ-ΛΑ'Ι'ΚΗ ΟΡΧΗΣΤΡΑ/2385026466,6944737439-2385028531,6974116314
ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟΥ 1, 53100 Flórina, Greece.
Η περιοχή της Φλώρινας είναι αναμφίβολα μια εξαιρετικά πολύπλοκη και ιδιόμορφη περιοχή πολιτισμικά και μουσικολογικά. Μια περιοχή "καζάνι" που διαμόρφωσε στο πέρασμα των αιώνων την λεγόμενη "ντοπιολαλιά", μια διάλεκτο κατά βάση σλάβικη με πολλά ελληνικά και τούρκικα στοιχεία. Είναι η διάλεκτος που διαμορφώθηκε για τη συμβίωση ντόπιων Ελλήνων, Σέρβων, Βουλγάρων, Σλάβων εν γένει, Τούρκων, Αρβανιτών κλπ, και σε άλλες περιοχές της Μακεδονίας και όχι μόνο στη Φλώρινα. Η ιδιαιτερότητα αυτή επηρέασε φυσικά και την παραδοσιακή μουσική, η οποία δέχτηκε Βαλκανικές επιδράσεις με αποτέλεσμα να είναι εμφανώς διαφοροποιημένη ακόμη και από τη μουσική της υπόλοιπης Μακεδονίας. Τα τραγούδια ήταν και στο ντόπιο ιδίωμα, αν και φυσικά υπήρχαν και χωριά με Βλάχους και Αρβανίτες προερχόμενους από την περιοχή της Ηπείρου που τραγουδούσαν στα Βλάχικα και στα Αρβανίτικα αντίστοιχα, ακόμη και στα Ελληνικά πολλές φορές. Το γεγονός ωστόσο πως ο Πολυπόταμος εκτός από ντόπιους Μακεδόνες, δέχτηκε κατά καιρούς κατατρεγμένους Ηπειρώτες και Θεσσαλούς, ενέταξε στην τοπική μουσική και τραγούδια από αυτές τις περιοχές.
Αλπικό τοπίο, ποτάμια με καθαρά νερά κι άνθρωποι με τα πρόσωπα λαμπερά. Λίγοι αφού η ξενιτιά ερήμωσε το χωριό. Ο Πολυπόταμος σηκώνει τα χάλκινα και γλεντά τη μοναξιά του...
Η εκπομπή θα παρουσιαστεί την Κυριακή 29 Απριλίου και ώρα 12.00μ.μ.
Η καρδιά των κοριτσιών χοροπηδάει. Έρχεται ο Άγιος Λάζαρος. Οι χαρές που προσφέρει, πολλές. Γέλιο, τραγούδι, χορό. Μα και λεφτά, αυγά, φαγώσιμα.
Από νωρίς λοιπόν μαζεύονται τα κορίτσια. Κάνουν κι εξάσκηση. Να πούνε όμορφα τα τραγούδια. Να παρουσιάσουν τους χορούς αέρινους, σαν πεταλουδίτσες. Να χαρούν κι αυτές, να ευχαριστήσουν και τους χωριανούς, για να προσφέρουν περισσότερα. Και τα λένε. Πoια θα μαζεύει τ' αυγά, πoια τ' αλεύρι, το φασόλι, τα λεφτά.
Τιτίβισμα οι φωνούλες τους. Είναι μικρές. Όχι μεγαλύτερες από 14 χρονών. Ξέρουν την κούραση. Μα τι τις νοιάζει; Αυτές θέλουν να γίνουν Λαζαρίνες, ή, Λαζάρκες. Να σκορπίσουν κέφι, τραγούδι, συμπόνια.
Στον τόπο μας, ο Άγιος Λάζαρος, είναι πλούσιος. Δεν προσφέρει χαρές μόνον την ημέρα της μνήμης του. Αρχίζει νωρίτερα. Το προηγούμενο Σάββατο, το παραμονιάτικο της Ε' Κυριακής των Νηστειών. Και το λέμε γυφτολάζαρου, ή μικρολάζαρου, ή φτωχολάζαρου ή τη λάζαρα.
(=Τ' αϊ Λάζαρου = τη Λάζαρο του Λαζάρου = τη Λάζαρο).
Τώρα, στη Φλώρινα και τα χωριά της, έρχονται λαζάρκες οι γύφτες.
Είναι ντυμένες με παρδαλά φορέματα, με λουλούδια στο κεφάλι και χορεύουν και τραγουδούν. Σ’ όλα τα σπίτια πάνε. Για το καθένα θα ’χουν κάτι να πουν.
Και μαζεύουν λεφτά, ψωμί, τυρί, κτλ. Φυσικά λένε και την τύχη, σ ’όποιον θελήσει. Να βγαίνει το καρβέλι. Και σκορπούν κέφι. Και τις ακολουθούν τα μικρά για να δουν και απολαύσουν τις φωνητικές και χορευτικές ικανότητές τους. Για αυτό λέγεται γυφτολάζαρου, ή, μικρολάζαρου, ή, φτωχολάζαρου το Σάββατο τούτο.
Οι γύφτοι κουβαλούν και αρκούδες και μαϊμούνια που με τα παιγνιδίσματά τους σκορπούν κέφι και συρφετό από πιτσιρικάδες ξωπίσω τους. Χορεύουν, πηδούν, παλεύουν οι αρκουδιάρηδες μαζί τους. Και μαζεύονται περίσσια και προσφερόμενα απ’ τους συντοπίτες.
Πολλοί για θεραπεία της μέσης, βάζουν να τους πατήσει ή αρκούδα, κατόπιν εiδικής συμφωνίας με τ' αφεντικό της.
Οι αρκούδες γυρίζουν όλη τη βδομάδα.
Το Σάββατο όμως του Αγίου Λαζάρου, είναι των κοριτσιών του χωριού. Μόνον αυτά παρουσιάζονται λαζαρίνες. Γυρίζουν σ' όλα τα σπίτια, απ' το πρωί, παρέες παρέες από 4 ή 6 κορίτσια ντυμένες με τα γιορτινά τους, και λουλουδένιο στεφάνι στο κεφάλι. Τραγουδούν, χορεύουν και μαζεύουν αλεύρι και φασόλια, Μα κι άλλοι αν τους δώσουν τα παίρνουν. Σήμερα δίνουν και λεφτά.
Σαν φτάσουν σε σπίτι για καλόπιασμα τραγουδούν:
Να βγει, γυναίκα ή κορίτσι
να μας δώσει λίγο αλεύρι.
Και μετά, καθώς όλοι οι χωριανοί γνωρίζονται μεταξύ τους, λένε για κάθε σπίτι ανάλογο τραγούδι :
Για ανύπαντρο. Εύχονται να παντρευτεί όταν όλα θα ’ναι γιομάτα και βολικά.
Σ’ αυτήν την αυλή, έχει νέο δυνατό.
Θέλουν να τον παντρέψουν.
Με καινούριο άσπρο σιτάρι,
και καινούριο καλό, κόκκινο κρασί.
Για κοριτσάκι. Το εκθειάζουν και τού εύχονται να παντρευτεί με κάποιον σαν αυτήν.
Μικρό κορίτσι,
όμορφο κορίτσι.
Χρυσό σκουφί φορούσε,
Χρυσό αγόρι να πάρει.
Για παπά, σαν τον βρούνε σπίτι του. Επικαλούνται τις ευλογίες του, για πλούσια σοδειά.
Περιόδευσε, ο Δεσπότης,
στον κάμπο και στ’ αμπέλια.
Να ευλογήσει τα χωράφια.
Να βγει άσπρο σιτάρι
και καλό κόκκινο κρασί.
Στο δρόμο πάλι, καθώς οι λαζαρίνες βαδίζουν, τις πειράζουνε. Είναι γνωστοί όλοι και θέλουν να γελάσουν. Αυτές όμως δε χαρίζονται κι' απαντούν:
Παύσε, σκάσε, ζωηρό παιδί.
Βλέπε μας και σκάνε.
Λένε κι άλλα. Για νύφη, ξενιτεμένο, γέρο κτλ.
Γυρίζουν όλη μέρα. Όλα τα σπίτια πρέπει να επισκεφτούν Να μαζέψουν και πολλά. Κι οι νοικοκυρές τις δέχονται καλοσυνάτα και γελαστές, με γιομάτο το ταγάρι. Αφού ακούσουν το τραγούδι και χαρούν το χορό, τους προσφέρουν. Πολλές φορές, παρέκει, χορεύουν και οι σπιτικοί. Οι λαζάρκες μετέδωσαν κάτι απ’ το κέφι τους.
Μόλις ακουστεί ή καμπάνα του Εσπερινού, οι λαζαρίνες, σταματούν.
Με τη σοδειά τους όλη, πηγαίνουν στο πιο φτωχό σπίτι του χωριού. Εδώ μαγειρεύουν αυτά που συγκέντρωσαν. Με πολύ κέφι και μπρίο κάθε μια, κάνει και μια δουλειά υπεύθυνα. Ύστερα, σαν όλοι είναι έτοιμοι, τα τρώνε μαζί.
Λαζαρίνες και ή φτωχή οικογένεια. Και το γλέντι συνεχίζεται ως αργά. Όταν φύγουν είναι ψόφιες. Η φτωχοοικογένεια όμως χαίρεται ιδιαίτερα για την τιμή πού της κάνουν να την διαλέξουν να τις περιποιηθεί, και γιατί χόρτασε η ίδια. Ότι περισσεύει απ’ τη σοδειά, μένουν στη φτωχοοικογένεια. Οι Λαζάρκες για αυτήν τα μάζεψαν.
Σήμερα οι λαζαρίνες πουλάνε τη σοδειά τους, για να αγοράσουν τίποτα κουφέτα, ή γλυκά. Την άλλη μέρα είναι ή Κυριακή των Βαΐων. Την λέμε Κυριακή του Λαζάρου.
Οι λαζάρκες δε χόρτασαν, δε κουράστηκαν, δεν τέλειωσαν. Πάλι παρέες παρέες, σαν χτες, γυρίζουν σ’ όλα τα σπίτια. Τραγουδούν και χορεύουν. Το χτες ξεχάστηκε. Τώρα έχουμε άλλα. Μαζεύουν αυγά, λεφτά και γεωργικά προϊόντα. Τα σημερινά είναι δικά τους. Το βράδυ, σαν τελειώσουν, πάνε σε Κάποιο απ' τα σπίτια τους, και τα μοιράζονται.
Ο διήμερος κόπος τους αμείβεται μ’ αυτά και το πολύ κέφι και κούραση.
Μα έχουν να λένε πολλά για αυτό. Και γριές ακόμα, θαρρείς πως τιτιβίζουν όταν τα διηγούνται. Λαζάρου Αν. Μέλλιου, Λαογραφικά Φλώρινας, Γιορτές Ι, Φλώρινα 1976
