Κλασική περίοδος

Μετά την εποχή του Σιδήρου υπάρχει στην έρευνα ένα μεγάλο κενό ως τα ύστερα κλασικά χρόνια, που οφείλεται μάλλον στην περιορισμένη έκτασή της ως σήμερα. Το κενό αυτό αναπληρώνεται εν μέρει από τις πληροφορίες των ιστορικών πηγών (Ηρόδοτος Θ', 1, Θουκυδίδης 4, 124 -128), σύμφωνα με τις οποίες στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. η ισχυρότερη φυλή της περιοχής ήταν οι Λυγκηστές, με ένα βασιλικό οίκο που καταγόταν από την Κόρινθο και είχε Θεμελιωτή τον Αρραβαίο (450 π.Χ.). Μ' αυτόν τον βασιλιά πολέμησε το 423 π.Χ. ο Μακεδόνας βασιλιάς Περδίκκας και ο Σπαρτιάτης Βρασίδας. Οι ίδιες πηγές δίνουν πληροφορίες και για την Εορδαία, περιοχή που είχε καθοριστικό ρόλο στην ιστορική εξέλιξη του βορειοδυτικού τμήματος του μακεδονικού κράτους, ιδίως μετά τη διέλευση από εκεί της Εγνατίας οδού τον 2ο αιώνα π.Χ.
Η Άνω Μακεδονία ήταν κατοικημένη από ελληνικά συγγενικά φυλετικά στοιχεία, οργανωμένα ως την ύστερη αρχαιότητα σε έθνη με αγροτική οικονομία, μικρούς οικισμούς και λίγα αστικά κέντρα. Σύμφωνα με τον γεωγράφο Στράβωνα, τα έθνη αυτά έγιναν «ξύμμαχα και επήχοα» των Μακεδόνων βασιλέων, ώσπου ο Φίλιππος Β', μετά τη νικηφόρα εκστρατεία του εναντίον των Ιλλυριών, το 358 π.Χ., τα ενσωμάτωσε στο μακεδονικό κράτος. Για να προστατευθούν, μάλιστα, καλύτερα τα σύνορα του κράτους και να ενοποιηθούν οι φυλετικές ομάδες μετοίκησε στην περιοχή πληθυσμό από την Κάτω Μακεδονία.
Τότε πρέπει να δημιουργήθηκαν και οι πρώτες οργανωμένες οικιστικές μονάδες. Η αποκάλυψη τμήματος νεκροταφείου της Κλασικής εποχής στο Φαράγγι αποδεικνύει την ύπαρξη οργανωμένου οικισμού, ενώ ο Ηρόδοτος και ο Θουκυδίδης μας παραδίδουν τα ονόματα δύο σημαντικών πόλεων της Κλασικής εποχής, της Λεβαίας και της Άρνισσας, η Θέση των οποίων δεν έχει εντοπισθεί ως σήμερα. Το όνομα μίας ακόμα πόλης, της Βοκερίας, αναφέρεται σε χαμένη σήμερα επιγραφή των πρώιμων ελληνιστικών χρόνων. Για τη Θέση της πόλης έχει προταθεί η Βεγόρα, στην περιοχή της οποίας έχουν αποκαλυφθεί ευρήματα κυρίως των ρωμαϊκών χρόνων.
Ένα τυχαίο ωστόσο εύρημα, μία χάλκινη ασπίδα με άστρο, ως επίσημα, και τμήμα επιγραφής ΒΑΣΙΛΕ[ΩΣ ]Υ, μαρτυρεί την ύπαρξη στην περιοχή ενός σπουδαίου κέντρου της Ελληνιστικής εποχής. Έχει προταθεί η συμπλήρωση της επιγραφής με το όνομα του βασιλιά Αντιγόνου, ο οποίος στη μάχη του 294 π.Χ. στην περιοχή ηττήθηκε από τον βασιλιά Πύρρο της Ηπείρου, που αφιέρωσε τα λάφυρα στο ιερό του Δία στη Δωδώνη. Μεσαιωνικά οδοιπορικά αναφέρουν ακόμα μία πόλη, την Κέλλη, η θέση της οποίας τοποθετείται με πιθανότητα ανάμεσα στις λίμνες των Πετρών και της Βεγορίτιδας, ενώ επιγραφή ρωμαϊκών χρόνων μας παραδίδει την πόλη Λύκα, που ταυτίστηκε με τα λείψανα της ελληνιστικής και Ρωμαϊκής εποχής που ανασκάφτηκαν στη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου. Τέλος, από μιλιάριο της ύστερης αρχαιότητας, πιθανολογείται η ύπαρξη μίας ακόμα πόλης με το όνομα Εορδαία.
Η βασική μορφή πολιτειακής οργάνωσης των κατοίκων της Άνω Μακεδονίας ήταν η κώμη. Η ύπαρξη κωμών είναι γνωστή από την εποχή του Θουκυδίδη, καθώς, σύμφωνα με μαρτυρία του ιστορικού, ο Περδίκκας το 423 π.Χ. εισέβαλε στις κώμες του βασιλιά των Λυγκηστών Αρραβαίου. Η μόνη γνωστή κοινότητα της Άνω Μακεδονίας των κλασικών χρόνων είναι η Άρνισσα, την οποία αναφέρει ο Θουκυδίδης στα πλαίσια των επιχειρήσεων του βασιλιά της Σπάρτης Βρασίδα, δεν έχουμε όμως καμιά άλλη πληροφορία γι' αυτήν. Σύμφωνα με έμμεση μαρτυρία του Δημοσθένη, η δημιουργία των πόλεων φαίνεται πως αρχίζει στα χρόνια του Φιλίππου Β', όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, με την ενσωμάτωση των εθνών της Άνω Μακεδονίας στο μακεδονικό βασίλειο και την κατάργηση των τοπικών βασιλείων.0 Φίλιππος ο Β', το 349 π.Χ., έχτισε για στρατηγικούς και πολιτικούς λόγους την Ηράκλεια στη Λυγκηστίδα. Οι ανασκαφικές έρευνες της τελευταίας εικοσαετίας στις Πέτρες και τον λόφο του Αγίου Παντελεήμονα της Φλώρινας επιβεβαιώνουν την ίδρυση και άλλων οργανωμένων αστικών κέντρων. Παρόλα αυτά οι καταγόμενοι από την Άνω Μακεδονία στρατιώτες και αξιωματικοί του Μεγάλου Αλεξάνδρου αναφέρονται με το όνομα της περιοχής τους και όχι με το όνομα της πόλης από την οποία προέρχονται. Το γεγονός αυτό δείχνει ενδεχομένως ότι οι νεοϊδρυμένες πόλεις δεν αναπτύχθηκαν γρήγορα, καθώς η ενδυνάμωσή τους απαιτούσε αφενός σημαντικό χρονικό διάστημα και αφετέρου μορφές πολιτειακής οργάνωσης, που δύσκολα συμβιβάζονταν με τη μακεδονική μοναρχία.

florina-history (Η Φλώρινα και η περιοχή της, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Φλώρινας 2002)

Η προϊστορία της Φλώρινας

Ένα πλούσιο γεωμορφολογικό ανάγλυφο και ένα εκτεταμένο υδρογραφικό δίκτυο Χαρακτηρίζουν τον νομό Φλώρινας. Ψηλά βουνά, γήλοφοι και πεδιάδες, λίμνες, ρέματα και ποταμοί αποτέλεσαν από τη Νεολιθική εποχή τον χώρο μίας έντονης δραστηριότητας του ανθρώπου. Τα όρη Βαρνούς, Βέρνον, Βάρα και Βέρμιο ορίζουν το δυτικό και ανατολικό όριο του νομού αντίστοιχα, πλαισιώνοντας τις λεκάνες της Φλώρινας και του Αμυνταίου, ενώ το πυκνό δίκτυο των λιμνών (Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα, Βεγορίτιδα, Πετρών, Χειμαδίτιδα, Ζάζαρη) με τους ποταμούς Λύγκο και Φλωρινιώτικο δημιουργούν μία μεγάλη ποικιλία βιοτόπων, όπου συχνάζουν πλήθος ενδημικών και μεταναστατευτικών πτηνών.
Οι πεδινές εκτάσεις των περιοχών της Φλώρινας, του Αμυνταίου και των Πρεσπών, με τους οικισμούς των προϊστορικών χρόνων που εντοπίστηκαν σ' αυτές, αποτελούν τμήμα ενός ευρύτερου χώρου με κοινά στοιχεία δραστηριότητας, που εκτείνεται από τις κεντρικές περιοχές της Αλβανίας ως το Θερμαϊκό κόλπο και τις κοιλάδες του Αλιάκμονα.
H πρωιμότερη ανθρώπινη δραστηριότητα στον νομό ως αυτή τη στιγμή τοποθετείται στη μέση Νεολιθική περίοδο (5800-5300 π.Χ.) και διαπιστώνεται στους οικισμούς του Αρμενοχωρίου, της Μελίτης, του Αγίου Παντελεήμονα, των Αγίων Αναργύρων και του Βαρικού. Στη νεότερη Νεολιθική περίοδο (5300-3100 π.Χ.), παράλληλα με τις παλαιότερες εγκαταστάσεις, εμφανίζονται νέοι οικισμοί στη λεκάνη Αμυνταίου-Πτολεμαΐδας, στο Λιμνοχώρι, στη Βεγόρα, στον Ροδώνα και στον Φανό. Οι οικισμοί πληθαίνουν στην πρώιμη εποχή του Χαλκού (3100-1900 π.Χ.). κυρίως στις λεκάνεc της Φλώρινας και του Αμυνταίου (νέοι οικισμοί εμφανιζονται στις Ανω Κλεινές, τον Σκοπό, τους Λόφους, τη Νίκη την Κλαδοράχη, την Παλαίστρα, το Πέρασμα, τον Άγιο Βαρθολομαίο, τα Βαλτόνερα), ενώ στην ύστερη εποχή του Χαλκού (1600-1050 π.Χ.) νέες θέσεις εμφανίζονται στην Οξιά-Μιχρολίμνη, το Τρίγωνο, τη Φλώρινα, τον Παπαγιάννη, το Νεοχώρι, τις Πέτρες. H κατοίκηση φαίνεται ότι αυξάνεται στην εποχή του Σιδήρου (Πέτρες, Αετός, Βαρικό, Βεγόρα, Λιμνοχώρι, Φαράγγι, Παλαίστρα).
H πληρέστερα ερευνημένη περιοχή της εποχής Χαλκού είναι η τούμπα του Αρμενοχωρίου, που βρίσκεται 5 χλμ. βορειοανατολικά της Φλώρινας. H διαρκής κατοίκησή της για 3,5 περίπου χιλιετίες οφείλεται στη σημαντική θέση του οικισμού στο επικοινωνιαχό δίκτυο της περιοχής. H πρώτη έρευνα στη βόρεια πλαγιά της τούμπας έγινε το 1931 από τον άγγλο αρχαιολόγο W.Heurtley και η νεότερη την περίοδο 1996-1998 από την ΙΖ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. H πρωιμότερη εγκατάσταση της μέσης Νεολιθικής (5800-5300 π.Χ.) και της νεότερης Νεολιθικής περιόδου (5300-3100 π.Χ.) δεν σχετίζεται άμεσα με την τούμπα και απλώνεται στα βορειοδυτικά του σύγχρονου οικισμού. H κατοίκηση της τούμπας αρχίζει στην πρώιμη εποχή Χαλκού. H τελευταία φάση της (2100-2050 π.Χ.), παρά την καταστροφή που προκάλεσε η σύγχρονη χρήση του χώρου ως νεκροταφείου, έδωσε ένα στρώμα καταστροφής με πλήθος στοιχείων για τις δραστηριότητες των κατοίκων του οικισμού, για την οικιστική τεχνική και τα υλικά δόμησης, τη λειτουργία των χώρων των κατοικιών, τις διατροφικές συνήθειες, τη διάρθρωση της οικονομίας, τη γνώση των υλικών και της τεχνικής στον τομέα της οικοτεχνίας.
Το σύνολο των δραστηριοτήτων αυτών απεικονίζεται με ιδιαίτερα εκπαιδευτικό χαρακτήρα στην πρώτη αίθουσα σου ισογείου σου Αρχαιολογικού Μουσείου Φλώρινας. Η καταστροφή του οικισμού από πυρκαγιά στο τέλος της πρώιμης εποχής του χαλκού αποτύπωσε στις μάζες του πηλού πολλές λεπτομέρειες από τα οργανικά δομικά τους στοιχεία (άχυρα, κλαδιά λυγαριάς. βούρλα. σίκαλη κλπ.) τα οποία σε συνδυασμό με τη μελέτη του μεγέθους των πασάλων, και των δοκαριών συνθέτουν την εικόνα κατασκευής. των τοίχων και της στέγης των κατοικιών. Η επιβίωση των κατοίκων του οικισμού στηριζόταν στη γεωργία, την κτηνοτροφία, το κυνήγι και την αλιεία ενώ το πλήθος των λίθινων και οστέινων εργαλείων μαρτυρούν μία ανεπτυγμένη οικοτεχνία. Πολυάριθμα, τέλος, και ποικίλα είναι τα αγγεία που βρέθηκαν στην ανασκαφή του οικισμού. όπως σκεύη αποθηκευτικά, μαγειρικά, μεταφοράς και κατανάλωσης της τροφής. Έρευνα διενεργείται και σε μία ακόμα Θέση των προϊστορικών χρόνων, στον Άγιο Παντελεήμονα Αμυνταίου, όπου τον περασμένο αιώνα (1898-1899) το Ρωσικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Κωνσταντινούπολης ανέσκαψε τμήμα νεκροταφείου της εποχής Σιδήρου, πολλά από τα ευρήματα του οποίου μεταφέρθηκαν στο Μουσείο της Κωνσταντινούπολης.

florina-history (Η Φλώρινα και η περιοχή της, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Φλώρινας 2002)

Τα αδέλφια Φλώρης και Λέρης

Στα πολύ παλιά χρόνια κυβερνούσαν τη Φλώρινα δύο αδέλφια, ο Φλώρης και ο Λέρης. Από τον Φλώρη, που ήταν ο πρώτος βασιλιάς της Φλώρινας, πήρε το όνομά της η πόλη. 'Ήταν ωραίος, σοβαρός, επιβλητικός, καθαρός, λιγομίλητος, συνετός, συμπονετικός, δίκαιος και όλοι τον λάτρευαν. Τίποτα δεν του έλειπε. 'Ήταν τέλειος, σωστός άρχοντας. Από κανέναν παράπονα δεν ακούστηκαν. Διοικούσε μοναδικά και όλοι τον είχαν καμάρι.
0 αδελφός του ο Λέρης ήταν πιο κοντός, άσχημος και ασουλούπωτος. 'Ήταν όμως βασιλόπουλο. Σπουδαίος κυνηγός και ψαράς, καλός σημαδευτής, αλλά και μεγάλο πειραχτήρι: όλοι γελούσαν μαζί του, με τα καμώματά του που ποίκιλαν τη ζωή τους και η χαριτωμένη συμπεριφορά του τόνωνε τη διάθεση των άλλων για δουλειά και για αμοιβαία αγάπη και συμπαράσταση.
Όμως, οι βόρειοι γείτονες δεν άφηναν ήσυχους τους Φλωρινιώτες. Γι' αυτό πήραν την απόφαση να παντρέψουν τον Λέρη με την κόρη του βασιλιά του κακού τους γείτονα. Πήγαν, λοιπόν οι συμπέθεροι για το προξενιό με πλούσια δώρα. Τα συμφώνησαν, παρότι τους υποδέχθηκαν φιλύποπτα. 'Ήρθαν σε επαφή οι αρραβωνιασμένοι. Τι να δει ο Λέρης, μία αντρογυναίκα ήταν η νύφη. Δεν του άρεσε τίποτε. Ούτε το γλέντι τους, ούτε οι σπηλιές που κατοικούσαν, ούτε τα δέρματα που φορούσαν και σκεπάζονταν. 'Έτσι, ενώ οι άλλοι γλεντούσαν, ο Λέρης δραπέτευσε. Ήθελε τον τόπο του, τους ανθρώπους του, τη λευτεριά του.
Όμως από τότε ο βορράς εκδικείται τον Λέρη και τους συντοπίτες του. 'Όλο ζημιές κάνει. Ησυχία δεν υπάρχει, μπόρες, χιόνια, λεηλασίες, κλεψιές και πόλεμοι: όλα από τον βορρά έρχονται. Παρότι οι συμπολίτες του Λέρη γνωρίζουν πως ό,τι παθαίνουν, αυτός είναι η αιτία, τον συγχωρούν.
Ξέρουν ότι κατά βάθος δε φταίει ο ίδιος. Ξέρουν ότι είναι καλόκαρδος και μεγάθυμος. Άλλοι πάλι, πάνω στη διήγησή τους, τον αποκαλούν «καπετάν Λέρη». 'Έχουν δίκιο, γιατί γι' αυτούς τους απλούς ανθρώπους ο τίτλος «καπετάνιος» είναι το ανώτερο αξίωμα.

florina-history ( Λάζαρος Μέλιος: Η ονομασία της Φλώρινας-Μυθολογία-Λαϊκή Μνήμη 1988,
Ο Eλληνισμός της Μακεδονίας από την αρχαιότητα ως σήμερα 1989, Από την Ιστορία της Φλώρινας 1998)

O αργοναύτης Λυγκέας. Οι Αργοναύτες - Οι σύντροφοι του Ιάσονα

Κάποτε, στη μυθολογία της Φλώρινας, παρουσιάζεται και ο αργοναύτης Λυγκεύς* (Λυγκέας). Απόγονοί του συμμετείχαν στον Τρωικό Πόλεμο, μαζί με τους Βρύγες, τους κατοίκους της Βρυγηίδας (Πρέσπας) που, καθώς μετοίκισαν στη Μικρά Ασία
ονομάστηκαν Φρύγες, και ήταν σύμμαχοι των Τρώων.
Ο Λυγκέας ξεκίνησε από ψηλά βουνά, πλημμυρισμένα με άγριες φυλές και ανήμερα Θηρία, έφτασε στον κάμπο, και αφού με τη Θεία δύναμή κατανίκησε όλους όσους του αντιστέκονταν, δημιούργησε νέους οικισμούς ως αρχηγέτης της περιοχής. Προχώρησε βαθιά μέσα στις Δασσαρητία, Ιλλυρία, Δρυπία, Πίνδο, Δερρίοπο και Λυχνιδό και στη συνέχεια έχτισε μία πόλη-φρούριο, κάστρο εφτάγυρο με ακρόπολη, στον λόφο του Αγίου Παντελεήμονα που το ονόμασε Λύγκο. Κουράστηκε πολύ ο Λυγκέας ώσπου να φέρει την ειρήνη στον τόπο του. Οι Φλωρινιώτες τον θεωρούν πρώτο μυθικό βασιλιά τους, ο οποίος για πολεμικά όπλα είχε το αρχέγονο ρόπαλο και διάφορες αιχμηρές πέτρες.
Μετά από κάθε νίκη στήνονταν τρόπαια και γίνονταν Θυσίες προς τους θεούς, με αγώνες και συμπόσια ευχαριστιών, όπου γλεντούσαν όλοι μαζί. Οι Θυσίες γίνονταν στους ναούς του Δία και της Δήμητρας, που βρίσκονταν στον λόφο του Αγίου Παντελεήμονα. Εδώ ερχόταν κι ο Λυγκέας, κυρίως τους καλοκαιρινούς μήνες, για ψυχική ανάπαυλα και αγαλλίαση, μετά τις ηρωικές του πράξεις, επειδή υπήρχαν ατελείωτα αυτοφυή κυκλάμινα, τριανταφυλλιές και φιλλύρες.
Σχετικά με τον Λυγκέα και την καταγωγή του λέγονται πολλά: πως ήταν γιος βασιλιά ή γιος του Ηρακλή, ή βασιλιάς ο ίδιος σε άλλη χώρα. Το σίγουρο είναι ότι έβλεπε πίσω από δέντρα και τοίχους, αλλά και μέσα στη γη. Γι' αυτό έχουμε και τη φράση «οξύτερον Λυγκέως οράν» για όποιον έχει δυνατή όραση.
Και η λαϊκή μνήμη λέει πως λόγω της καταπληκτικής και πυκνότατης χλωρίδας στην περιοχή της Φλώρινας, ζούσαν στα δάση της πλήθος Θηλαστικών σαρκοφάγων λύγκων, που τους έπιανε με καταπληχτική ευχέρεια και δεξιότητα ο μυθικός αρχηγέτης των Λυγκετών, και γι' αυτό ονομάστηκε Λύγκος-Λυγκεύς, η δε περιοχή του Λυγκυστίδα. Η πόλη Λύγκος ήταν η παντοτινή πρωτεύουσα της περιοχής, που αργότερα ονομάστηκε Ηράκλεια Λυγκυστίδας.

florina-history ( Λάζαρος Μέλιος: Η ονομασία της Φλώρινας-Μυθολογία-Λαϊκή Μνήμη 1988,
Ο Eλληνισμός της Μακεδονίας από την αρχαιότητα ως σήμερα 1989, Από την Ιστορία της Φλώρινας 1998)

Οι Αργοναύτες - Οι σύντροφοι του Ιάσονα

Ιάσων, ο αρχηγός της εκστρατείας
Αγκαίος ο Μέγας της Τεγέας, γιος του Ποσειδώνος
Αγκαίος ο Μικρός, Λέλεγας της Σάμου
Άδμητος, πρίγκιπας των Φερών
Αιθαλίδης, γιος του Ερμή
Άκαστος, γιος του βασιλιά Πελία
Άκτωρ, γιος του Δίωνα της Φωκίδας
Άμυρος, Θεσσαλός γιος του Ποσειδώνα
Αμφιάραος, ο μάντης από το Άργος
Αμφιδάμας
Άργος των Θεσπιών, γιος του Φρίξου (ο κατασκευαστής της Αργούς)
Ασκάλαφος ο Ορχομένιος, γιος του Άρη
Αστερίων, γιος του Κομήτη
Αταλάντη, η παρθένος κυνηγός
Αυγείας, γιος του βασιλιά Φορβάντα της Ηλείας
Εργίνος ο Αργοναύτης της Μίλητου
Ευρύαλος, γιος του Μεκίστου, ένας από τους Επίγονους
Ευρυδάμας των Δολόπων, από τη λίμνη Ξενία
Εύφημος του Ταίναρου, ο κολυμβητής
Εχίων, γιος του Ερμή
Ηρακλής
Θησέας από την Αθήνα
Ίδας, γιος του Αφαρέως της Μεσσήνης και ο
Λυγκέας, ο παρατηρητής, αδελφός του
Ίδμων του Άργους, γιος του Απόλλωνα
Ιφικλής, γιος του Θεστίωνος της Αιτωλίας
Ιφιτός, αδελφός του βασιλιά Ευρυσθέα των Μυκηνών
Καινέας των Λαπίθων
Καλάις, ο φτερωτός γιος του Βορέα και ο
Ζήτης, ο αδελφός του
Κάνθος της Εύβοιας
Κάστωρ, ο Σπαρτιάτης παλαιστής και ο
Πολυδεύκης, ο πυγμάχος αδελφός του (οι Διόσκουροι)
Κηφέας, γιος του Άλεου της Αρκαδίας
Κορωνός των Λαπίθων, Γυρτών της Θεσσαλίας
Λαέρτης, γιος του Ακρίσιου από το Άργος
Μελαμπός της Πύλου, γιος του Ποσειδώνος
Μελέαγρος της Καλυδώνος
Μόψος των Λαπίθων
Μπούτης των Αθηνών, ο μελισσοκόμος
Ναύπλιος του Άργους, γιος του Ποσειδώνος
Ορφέας, ο ποιητής από την Θράκη
Παλαίμων, γιος του Ήφαιστου, Αιτωλός
Περικλύμενος ο Τελαμών
Περικλυμένος της Πύλου, εγγονός του Ποσειδώνος
Πηλέας ο Μυρμιδών, πατέρας του Αχιλλέα
Πηνέλεως, γιος του Ιππάλμου της Βοιωτίας
Ποίας, γιος του Θαυμάκου της Μαγνησίας
Πολύφημος, γιος του Έλατου της Αρκαδίας
Τελαμώνας της Λοκρίδας, πατέρας του Αίαντος
Τίφυς, από τις Σίφες της Βοιωτίας (ο τιμονιέρης της Αργούς)
Ύλας των Δρυόπων, ιπποκόμος του Ηρακλή
Φαληρεύς, ο Αθηναίος τοξότης
Φανός ο Κρητικός, γιος του Διόνυσου και ο
Στάφυλος, ο αδελφός του

*Ο ένας από τους «Αφαρητιάδες», γιος του Αφαρέως και της Αρήνης, αδελφός του `Ιδα, με τον οποίο απετέλεσαν θρυλικό ζεύγος διδύμων. Η ζωή και τα κατορθώματα του Λυγκέως και του `Ιδα συνδέονται με τη Μεσσηνία και τη Λακωνία. Ο Παυσανίας γράφει ότι ζούσαν στην πόλη Αρήνη της Μεσσηνίας. Η Βιβλιοθήκη Απολλοδώρου αναφέρει ότι έφεραν στη Μεσσηνία τις αγελάδες που είχαν αρπάξει από την Αρκαδία μαζί με τους Διοσκούρους. Εκεί πήγαν οι Διόσκουροι για να εκδικηθούν τον Λυγκέα και τον Ίδα που είχαν μονοπωλήσει τα κλεμμένα ζώα. Σύμφωνα με άλλες πηγές, η μεταξύ των δύο ζευγών διδύμων μάχη έγινε στη Λακωνία, κοντά στις Αμύκλες. Ο Λυγκέας φημιζόταν για τη μεγάλη του οξυδέρκεια, έλεγαν μάλιστα ότι μπορούσε να βλέπει ακόμα και αυτά που γίνονταν κάτω από τη γη, ή ανάμεσα από τις πέτρες και τα δέντρα. Ο Λυγκεύς πήρε μέρος στο κυνήγι του Καλυδωνίου Κάπρου, ενώ μαζί με τον Ίδα οδήγησαν την Ωραία Ελένη στις Αφίδνες.


florina-history

Ο γενάρχης Ηρακλής της Φλώρινας

0 Ηρακλής, όταν έμαθε ότι ο σύντροφός του από την αργοναυτική εκστρατεία Κάστορας ο Διόσκουρος έχτισε την Καστοριά, ήλθε και τον επισκέφτηκε και, θαυμάζοντας τη μοναδικότητα και την ομορφιά του τόπου, εξέφρασε στον Κάστορα την επιθυμία να χτίσει κι αυτός πόλη σ' αυτήν τη βορεινή γη. Σύμφωνα με το χρησμό του μαντείου των Δελφών, που ζήτησε ο Ηρακλής, έπρεπε να βαδίσει προς βορρά κι όπου θα στέκονταν τέσσερις αετοί στην πεδιάδα, εκεί θα έχτιζε την πόλη του.
'Έτσι, όλοι μαζί ξεκίνησαν και έφτασαν στη Λυγκηστίδα, όπου ο βασιλιάς της Φλώρης τους υποδέχθηκε με παιάνες, θούρια και ιαχές των αυτοχθόνων και με πολλές φιλοφρονήσεις, για να έχουν την εύνοια των θεών. 'Έγιναν και Θυσίες στους ναούς του Δία και της Δήμητρας, ξαναδόθηκαν τα σημεία των χρησμών για τη αποστολή τους και αποδείχθηκαν ευμενή. Οι Λυγκηστές παραπονέθηκαν στον Ηρακλή πως την περιοχή τους λυμαίνονται πολλά άγρια θηρία και την ταλαιπωρούν συνεχείς και άγριες επιδρομές βάρβαρων λαών, κυρίως από τον βορρά. Οι ζημιές τους ήταν αμέτρητες και η ησυχία τους ανύπαρχτη. Έτσι, όλοι μαζί πήραν την απόφαση να ξεκαθαρίσουν πρώτα τον τόπο και την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί.
O γενάρχης Ηρακλής έριξε στη ράχη τη λεοντή του και μαζί με τον στρατό του και τους αυτόχθονες του Φλώρη άρχισαν το έργο τους. Κουράστηκαν πάρα πολύ για μακρύ χρόνο. 0 χώρος είχε πυκνότατη χλωρίδα, πολλά και ποικίλα άγρια θηρία, λύγχες, λιοντάρια, αρκούδες , πυκνές λόχμες και παρθένα δάση, έλη και καθόλου δρόμους. Έτσι, ανοίγοντας δρόμους και μονοπάτια, ανεβοκατεβαίνοντας λαγκάδια, βουνά, δάση και απάτητες βουνοκορφές, ύστερα από πολύ καιρό και μεγάλο κόπο, ξεκαθάρισαν τον χώρο και έφτασαν στην Πρέσπα, την αρχαία Βρυγηΐδα.
0 τόπος καθάρισε κι ανάσανε και ήλθε η ησυχία και η ειρήνη που τόσο ποθούσαν οι κάτοικοι, γιατί ο Ηρακλής έδιωξε όλες τις άγριες φυλές πέρα ακόμη και από τα ορμητήριά τους, στα βάθη της βόρειας σημερινής Αλβανίας και της Γιουγκοσλαβίας. Τοποθέτησε μόνιμες φρουρές σε καίρια σημεία, και ένα όμορφο, χαρούμενο και αξέχαστο πρωινό, επέστρεψε στα ανάκτορα του Φλώρη. Δίκαια λοιπόν οι κάτοικοι της Φλώρινας υποδέχτηκαν με θερμότατη και ενθουσιώδη υποδοχή τον Ηρακλή και τους άντρες του, γιατί είχαν μάθει στο μεταξύ το πελώριο και ανεπανάληπτο έργο τους. Ακολούθησε τριήμερο συμπόσιο με αθλητικούς αγώνες. Από τότε ο Ηρακλής κηρύχθηκε προστάτης πόλης, είχε δικό του ναό, και αργότερα προς τιμήν του η πόλη ονομάστηκε Ηράκλεια. Λίγο μετά ο Ηρακλής έφυγε για να χτίσει την Ηράκλεια Πελαγονίας, δηλαδή το σημερινό Μοναστήρι, εκεί που θα στέκονταν τέσσερις αετοί.

florina-history ( Λάζαρος Μέλιος: Η ονομασία της Φλώρινας-Μυθολογία-Λαϊκή Μνήμη 1988,
Ο Ελληνισμός της Μακεδονίας από την αρχαιότητα ως σήμερα 1989, Από την Ιστορία της Φλώρινας 1998)

H μυθολογία της Φλώρινας

Σύμφωνα με τον μύθο, όταν ο Κάστορας έχτισε, ύστερα από χρησμό, την Καστοριά και εδραίωσε στην περιοχή την κυριαρχία του με την ίδρυση μίας συμπολιτείας, άρχισε να σκέφτεται επεκτατικά για να καταχτήσει νέους τόπους. 'Έτσι, έκανε θυσία για την επιτυχία των σκοπών του. Οι ιερείς που εξέτασαν τα σπλάχνα των ζώων συμπέραναν ότι οι οιωνοί ήταν καλοί, γι' αυτό Θα πετύχαινε η εκστρατεία και Θα χτίζονταν δύο νέες πόλεις, η Λόγκος (Φλώρινα) και η Ηράκλεια (Μοναστήρι).
Ξεκίνησαν όλα τα μέλη της συμπολιτείας, που ανέρχονταν στις 3.000, με αρχηγούς τους βασιλιάδες τους. Είχαν προστάτη τον θεό 'Ήφαιστο, που έφερε από τη Σικελία τρεις Κύκλωπες για εργάτες και βοηθούς του. Κάποτε, αφού διανυκτέρευσαν στο όρος Βέρνον (Βίτσι), έφτασαν στην κοιλάδα της Φλώρινας. Οι αυτόχθονες μόλις τους είδαν, καθώς καλλιεργούσαν τη γη τους με ξύλα σουβλερά, τρομοκρατήθηκαν πάρα πολύ και κρύφτηκαν. Αιτία η άφιξη των ξένων. 'Όσες φορές έρχονταν ξένοι,γίνονταν μεγάλες ζημιές και οι κάτοικοι υπέφεραν αφάνταστα.
Ο ιερέας τους, όταν έμαθε τον σκοπό της άφιξης των ξένων, συγκέντρωσε τους συμπατριώτες του και τους είπε πως αυτοί ήρθαν για να τους προστατέψουν και γι' αυτό αποφασίστηκε να χτιστεί μία νέα πόλη. 'Έτσι, όλοι μαζί στρώθηκαν στη δουλειά και έχτισαν στον λόφο του Αγίου Παντελεήμονα μία πόλη, με επτά σειρές κυκλικά τείχη. Στο χτίσιμο της πόλης βοήθησαν πολύ οι τρεις Κύκλωπες που κουβαλούσαν αγκωνάρια και βράχους ολόκληρους. Όταν τελείωσε το χτίσιμο της πόλης,συγκατοίκησαν σ' αυτήν αυτόχθονες με πολλούς από τους ξένους και, έτσι, η νέα πόλη έγινε πολυάνθρωπη.
'Όσο για τον πρώτο βασιλιά και την ονομασία της πόλης έβαλε το χέρι της η τύχη. Έριξαν κλήρο, που ευνόησε τον σύντροφο και φίλο του 'Ιδα, του βασιλέα της Αρμονίας (πόλης κοντά στον ποταμό Αλιάκμονα), που λεγόταν Φλώρης.
Από τον πρώτο βασιλιά της, τον Φλώρη, η νέα πόλη ονομάστηκε Φλώρινα, ονομασία που έχει μέχρι σήμερα.
Για την ασφάλεια της πόλης του, ο Φλώρης έχτισε πύργους σε τρία στρατηγικά σημεία. Τον πρώτο στην κορυφή του βουνού κοντά στο σημερινό χωριό Ακρίτα, τον δεύτερο στη Βίγλα και τον τρίτο κοντά στο χωριό Κορυφή.
O Φλώρης είχε την εύνοια του Ποσειδώνα και της Άρτεμης. Γι' αυτό η τελευταία γέμισε τον τόπο με άφθονο κυνήγι, ενώ ο Ποσειδώνας με άφθονα νερά και ψαρικά, τις λίμνες. τα έλη, και τα ποτάμια.

florina-history ( Λάζαρος Μέλιος: Η ονομασία της Φλώρινας-Μυθολογία-Λαϊκή Μνήμη 1988,
Ο Eλληνισμός της Μακεδονίας από την αρχαιότητα ως σήμερα 1989, Από την Ιστορία της Φλώρινας 1998)

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΜΜΟΧΩΡΙΟΥ (ΠΕΣΟΣΝΙΤΣΗΣ) ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ 1903 - 1908

Aπό τον Σίμο Τικφέση
(Διευθυντή Δημοτικού Σχολείου)
Εν Αμμοχωρίω τη 14η Δεκεμβρίου 1952

Εις τον εξόχως λαμπρύνοντα την Ελληνικής Ιστορίαν Μακεδονικόν Αγώνα - κατά τον οποίον, οι μεν Τουρκικαί, πολιτικαί, δικαστικαί και στρατιωτικαί αρχαί εφήρμοζαν το “Διαίρει και Βασίλευε”, οι δε Βουλγαρικαί, έδειξαν τα καταχθόνια σχέδιά των δια τα οποία κηλιδώνεται η Ιστορία της, αν παραδεχθούμε ότι υφίσταται τοιαύτη, σε μια χώρα στερουμένης γενναιολογίας - τα πλέον μικρά ή και μεμονωμένα σπίτια της Μακεδονικής γης, έπαιξαν τον ρόλον των ανάλογα των περιστάσεων.

Ούτω και το Αμμοχώριον, κείμενον εις την καρδίαν της ευφοροτάτης πεδιάδος Φλωρίνης, έχει την δική του Ιστορία.

Η Ιστορία όμως αύτη, ένεκα 1) της θέσεως του χωρίου εν τη πεδιάδι, 2) της υπάρξεως κατοίκων Τούρκων μονίμως εγκαταστημένων και αποτελούντων το έκτον του πληθυσμού του χωρίου και 3) της κολιγιακής ζωής των περισσοτέρων χριστιανών κατοίκων, δεν τυγχάνει πλουσία εις ενέργειαν.

Οι κάτοικοι, έζων, καλλιεργούντες τα τμήματα των αγάδων ή γαιοκτημόνων χριστιανών μη διαμενόντων εις το χωρίον αλλά εν Φλωρίνη, βίον ήσυχον, χριστιανικότατον, έχοντες την εκκλησίαν και το σχολείον των, με μόνην την ελπίδα και την πίστιν εις τον ύψιχτον δια την απελευθέρωσίν των εκ του Τουρκικού ζυγού.

Μόνον μετά την συνθήκη του Αγίου Στεφάνου και εξ αιτίας της αναγνωρίσεως της Βουλγαρικής εξαρχίας, δια των εκάστοτε Βουλγαρικών Κυβερνήσεων και δια της χρηματοδοτήσεως ενίων ήρχισεν ν’ αναταράσσεται ο ήσυχος βίος των κατοίκων. Ελάχιστοι κατ’ αρχάς έγιναν σχισματικοί αποσχισθέντες εκ της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας.

Αργότερον όταν εις Φλώριναν εγκατεστάθη εξαρχικός αρχιερατικός επίτροπος, όστις αφειδώς εσκόρπιζεν τον πλούτον δια προπαγανδιστικούς σκοπούς, εστάλη εις εξαρχίαν Κωνσταντινουπόλεως εις εντελώς αγράμματος χωρικός ονόματι Τράϊκος Βάντσες και εχειροτονήθη εφημέριος και επανελθών εις το χωρίον ήρχισεν και εκ των σπλάχνων η αναταραχή.

Πάλιν όμως η προπαγάνδα της Βουλγαρίας, δια των εκκλησιών, σχολείων, βιβλίων, επιχορηγήσεων, εξαγοράς συνειδήσεων κ.λ.π. δεν ηδυνήθη να διαταράξει τον ήσυχον βίον των κατοίκων του χωριού.

Αργότερον όμως συνεκρότησεν ένοπλα τρομοκρατικά σώματα Κομιτατζήτδων, άτινα εδιοικούντο κατ’ ευθείαν υπό του Βουλγαρικού Κομιτάτου, όπερ συνεργάζετο μετά των εκάστοτε Βουλγαρικών Κυβερνήσεων και εχρηματοδοτείτο παρά της Πανσλαυϊκής Εταιρίας της Μόσχας.

Ο δημιουργηθείς φυλετικός ανταγωνισμός δια της μεταβολής της εθνολογικής μορφής της περιοχής μας, εδημιούργησεν αυθορμήτως προς άμυναν, Ελληνικά αντάρτικα σώματα εκ γηγενών με εντοπίους αρχηγούς.

Η τιοιάυτη κατάστασις μεγάλως επέδρασεν εις τους κατοίκους του χωρίου και των πέριξ χωρίων.

Επειδή όμως ως προείπον η θέσις του χωρίου και η σύνθεσις των κατοίκων ήτο τοιαύτη, ώστε δυσκόλως ανελάμβανον φανεράν ενεργόν δράσιν. Αλλά και τα Ελληνικά σώματα φανερά δεν επεσκέπτοντο το χωρίον. Κρυφίως και κατά πολύ αραιά διαστήματα επεσκέπτετο μικρόν σώμα υπό τον ΠΕΤΡΟΝ ΧΑΤΖΗΤΑΣΗΝ όστις είχεν κτηματικήν περιουσίαν εις το χωρίον και εγνώριζεν πρόσωπα και πράγματα δι’ αυτό και ετόλμα και κατήρχετο.

Κατά τα άλλα δια συνδέσμων άλλων χωρίων και του ημετέρου εγένετο η σύνδεσις μετά των Ελληνικών σωμάτων με έδραν το χωρίον Σκοπιά.

Εν αντιθέσειμ οι κομιτατζήδες, επειδή είχον ορμητήρια την Βεύην και άλλα χωριά βοριότερον του Αμμοχωρίου και ουχί τα ορεινά χωρία, ως έπραττον τα Ελληνικά σώματα, πολλάκις εισήρχοντο εις το χωρίον, αλλά πάντοτε εν ώρα νυκτός ή ενήδρευον εις τους αγρούς πέριξ του χωρίου με αρχηγούς (Βοϊβόδας) τους:

Τζόλε Γκέργεφ εκ Βεύης.
Πέτρος Στοϊνίτσε και Τανάσκε Σταύρος εκ Σκοπιάς.
Ναούμ Λιόντης εκ Νεοχωρακίου.
Κώνστας Πετρέφτσεφ εκ Περάσματος.
Δημήτριος Γκέρδεφ του Κωνσταντίνου εξ Αμμοχωρίου.

Κατά τας εισόδους αυτάς ή ενέδρας εύρον οικτρόν θάνατον οι κάτωθι αρχηγοί της Ελληνικής Παρατάξεως, οίτινες αναφανδόν είχον τάξει εαυτούς υπέρ των συμφερόντων της Ελλάδος και δεν επτοούντο εκ των απειλών των κομιτατζήδων ουδέ των Τουρκικών αρχών.

Οι ούτω φονευθέντες ήσαν τα ηγετικά στελέχη του χωρίου με μεγάλην επιρροήν και εργάσθηκαν υπέρ της Ελληνικής ιδέας ως σύνδεσμοι των ανταρτικών Ελληνικών ομάδων και εκινούντο να συγκροτήσουν ένοπλον τμήμα εκ των κατοίκων του χωρίου.

1. ΚΛΙΓΚΑΤΣΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ του ΝΑΟΥΜ εξ Αμμοχωρίου.

Ούτως διεκρίνετο δια το θάρρος και την αφοβίαν μετά των λοιπών μελών της πολυμελούς οικογενείας του. Οι Κομιτατζήδες δεν ηδύναντο να τον συλλάβωσι διότι εκρύπτετο και είχεν οργανώσει τοιούτον δίκτυον ώστε πάντοτε αντιλαμβάνετο την εισβολήν.

Το 1905 κατά μήνα Ιούλιον, ενώ μετέβαινεν περί την μεσημβρίαν εις τους αγρούς του προς μεταφοράν γεύματος εις τους θερίζοντες οικείους του, εφονεύθη παρά του κρυπτομένου εις τους αραβοσίτους Βοϊβόδα Γκέρδεφ Δημητρίου εξ Αμμοχωρίου.

2. ΝΑΟΥΜ ΜΙΑΛΤΣΗΣ εκ Σιταριάς.

Ούτος διέμενες εις Αμμοχώριον και εκαλλιέργει την κτηματική περιουσίαν του Τέγου Σαπουντζή.

Κατά μήνα Νοέμβριον του 1905, ενώ μετέφερεν κόπρον εις τους αγρούς δολίως εφονεύθη κρυπτομένων κομιτατζήδων εντός χάντακος υπό τον Γκέρδεφ Δημήτριον και άλλων.

3. ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΙΩΝΑΣ εξ Αμμοχωρίου.

Και ούτως διεκρίνετο δια την αφοβίαν και την τόλμην του. Συνεργάζετο στενότατα μετά των Ελληνικών ομάδων και πολλάκις με κίνδυνον της ζωής του μετέβαινεν προς συνάντησίν των. Υπεβλέπετο παρά των Τουρκικών αρχών και των Κομιτατζήδων.

Κατά μήνα Δεκέμβριον του 1905 τας μεσονυκτίους ώρας ενώ δια του λίχνου μετέβη δια μυστικής θύρας εκ της οικίας του εις τον στάβλον δια να επισκευθή τα ζώα του και ρίξει νομήν, εκ του βορεινού παραθύρου επυροβολήθη παρά του Στοϊνίτσε Πέτρου και Τανάσκε Σταύρου εκ Σκοπιάς και εφονεύθη και

4. ΝΑΟΥΜ ΓΚΕΡΔΕ εξ Αμμοχωρίου.

Ούτος ήταν ο δυναμικότερος εκ πάντων των ηγουμένων υπέρ της Ελληνικής Παρατάξεως. Διεκρίνετο δια την αυτοθυσία και το θάρρος. Πολλάκις διεπληκτίζετο μετά των αντιθέτων κατοίκων δι’ εθνικά ζητήματα.

Υπηρέτησεν επί δεκαετίαν ως επίτροπος της εκκλησίας και ηγωνίζετο στεναρώς δια την επικράτησιν της Ορθοδόξου Ελληνικής τοιαύτης.

Οι κομιτατζήδες βλέποντες τις το πρόσωπον τούτου έναν ισχυρόν αντίπαλον, προσεπάθησαν να τον έχουσι με το μέρον των και δια σημειώματος τον εδιόρισαν αρχηγόν του χωρίου. Ούτος δι’ ύβρεων έκοψεν το σημείωμα και εξακολούθησε την Εθνική του δράσιν. Μένεα πνέοντες οι κομιτατζήδες, εισήλθον εν ώρα νυκτός τον Μάρτιον του 1906 εις το χωρίον, τον συνέλαβον, τον εξήγαγον εκ της οικίας του και τον μετέφεραν εις το προαύλιον του πρώτου εκ των φονευθέντων Δημητρίου Κλιγκάτση και αφού τον εβασάνισαν με τον πλέον βάρβαρον τρόπον τον κατέσφαξαν εις την εξώθυραν.

Την ιδίαν εσπέραν επυρπόλησαν την οικία Κλιγκάτση Δημητρίου.

Οι εισελθόντες Βοϊβόδαι, Τζώλε Γκέργεφ, Στοϊνίτσε Πέτρ. και Τανάστσε Στ. την ιδίαν νύκτα μετέβησαν εις την οικίαν του Έλληνος ιερέως Παπαϊωαννικείου Ανδρέου με τον σκοπόν να σφάξωσι και αυτόν διότι δεν εξετέλεσεν γραπτήν εντολήν των. Τη μεσολαβήσει όμως της γριάς μητρός του ιερέως, ήτις έπεσεν εις τους πόδας του Γκέργεφ δεν εσφάγη παρά του απεκόπησαν αι κόγχαι των ώτων του.

Ως καταφαίνεται, εις διάστημα ενός έτους σχεδόν εξετελέσθησαν τέσσερις εκ των ηγητόρων του Ελληνισμού και οι κάτοικοι πανικόβλητοι δεν εγνώριζον πού την κεφαλήν κλίναι.

Ολίγον κατ’ ολίγον και φαινομενικώς ήρχισαν να εντάσσονται εις την σχισματικήν εκκλησίαν παρά την θέλησίν των, δια να μην υποστώσι και εκείνοι την ιδίαν τύχην.

Αλλά τελείαν εξάρθρωσιν υπέστησαν οι κάτοικοι κατά το 1906 εκ του εξής γεγονότος.

Την 1ην Φεβρουαρίου του έτους τούτου το βαθύ εσπέρας, ο εξ Αμμοχωρίου Βοϊβόδας, Γκέρδεφ Δημήτριος, βιαίως εισήλθεν εις την οικίαν του Λαζάρου Κολέφσκη με άγνωστους σκοπούς.

Την επομένην μετηνάστευεν εις Αμερικήν ο εξ Αμμοχωρίου Γεώργιος Βάρλες, της Ελληνικής Παρατάξεως, όστις επιέσθη παρά του ως άνω Βοϊβόδα εις την καταβολήν χρυσών νομισμάτων.

Εκδικούμενος ούτως τούτον ειδοποίησεν το φυλάκιον του Τουρκικού Στρατού Σιδηροδρομικού Σταθμού Αρμενοχωρίου περί της παρουσίας του εις την οικίαν Λαζάρου Κολέφσκη.

Πάραυτα ειδοποιηθέντα και άλλα φυλάκια Τουρκικών στρατευμάτων έσπευσαν και περικύκλωσαν την ως άνω οικίαν 50 περίπου στρατιώται.

Του εζήτησαν να παραδοθεί και εις απάντησιν ούτος επυροβόλησεν εναντίον των στρατιωτών.

Επηκολούθησεν μάχη διαρκέσασσα 5 ώρες. Εν τω μεταξύ κατέφθασεν δύναμις 3.000 τακτικού Τουρκικού στρατού μεθ’ ενός ορειβατικού πυροβόλου, όπερ και έρριψεν 12 βολάς κατά της οικίας, ήτις κατέστη ετοιμόρροπος. Ο αμυνόμενος εν απογνώσει ευρισκόμενος εμάχετο εκ των παραθύρων.

Εις μίαν στιγμήν στρατιώται τινές κατώρθωσαν να θέσωσι πυρ εις την οικίαν και τότε ο Βοϊβόδας εξήλθεν και ετράπη εις φυγήν, πεσών εντός της αυλής διάτρητος εκ των σφαιρών των στρατιωτών.

Κατά την διάρκεια της μάχης επεχείρησαν να εξέλθωσι εκ της οικίας η θυγάτηρ του ιδιοκτήτη Μαρία Κολέφσκη ετών 14 ήτις εφονεύθη και η Μαλλίνα Γκέρδε ετών 14 ετραυματίσθη ελαφρώς.

Μετά το γεγονός τούτο αι Τουρκικαί αρχαί συνέλαβον τους οικείους του Λαζάρου Κολέφσκη και όλους τους ενήλικας άνδρας του χωρίου και τους οδήγησαν εις Μοναστήριον, ένθα και παρέμεινον υπόδικοι επί έτους σχεδόν και τη μεσολαβήσει της Ιεράς Μητροπόλεως Φλωρίνης απηλλάγησαν.

Το λοιπόν χρονικόν διάστημα του Μακεδονικού αγώνος διέρρευσεν ηρεμότερον διότι οι Βοϊβόδαι αφοβούντο την κατάδοσιν και δεν ενόχλουν τόσον τους κατοίκους.

Δια των πρακτόρων όμως και σημειωμάτων δεν έπαυον να φορολογούσι τους κατοίκους και ιδιαιτέρως εκείνους οίτινες μετέβαινον ή επανήρχοντο εκ του Εξωτερικού και όσοι συνήπτον αγοροπωλησίας ακινήτων.

Πάντοτε επέβαλον εις τους μεταναστεύοντες ή επανερχομένους 5 χρυσά νομίσματα φόρον και 10% επί των τιμών των αγοροπωλησιών, βουλγαρόφωνων και Ελληνικών συνοικισμών και ουδέποτε επί των Τουρκικών τοιούτων.

Η δε στάσις και διεξαγωγή των συνοικούντων Τούρκων καθώς και των επισήμων Τουρκικών αρχών έναντι της Ελληνοχριστανικής διαμάχης μετά των κομιτατζήδων δια την φυλετικήν επικράτησιν, υπήρξε ομοία με το στερεότυπον “Διαίρει και Βασίλευε” των εκάστοτε κατακτητών.

Η έντασις της διαμάχης αυτής έφθασεν εις το Ζενίθ μέχρι το 1908, ότε ανεκηρύχθη το Τουρκικόν Σύνταγμα Συμφιλιώσεως.

Δεν παρήλθεν όμως έτος από τούτο και μετά τον φόνο του Βοϊβόδα Τζώλε Γκέρκεφ ήρχισεν ιδιαιτέρως εις το λεκανοπέδιον Φλωρίνης να επαναλαμβάνονται τα ίδια γεγονότα δια της δράσεως πάλι των κομιτατζήδων, έως την 8ην Νοεμβρίου 1912, οπότε νικηφόρος ο απελευθερωτικός Ελληνικός Στρατός κατέλαβεν την Φλώριναν και εχάρισεν εις τους κατοίκους την πολυπόθητον ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΝ.

ΑΜΜΟΧΩΡΙ-ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Τα τοπωνύμια σε κάποιο λοφίσκο ανατολικά του χωριού (σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από το σημερινό χωριό και κοντά στις σιδηροδρομικές γραμμές) και τα πολλά αρχαιολογικά ευρήματα της Αλεξανδρινής εποχής με τα κέρματα του Κασσάνδρου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου, μας δίνουν την εντύπωση ή μάλλον την βεβαιότητα ότι στο συγκεκριμένο λοφίσκο υπήρχε αρχαία πόλη του Κασσάνδρου. Συνεπώς, το συμπέρασμα που βγαίνει , είναι ότι η περιοχή του Αμμοχωρίου κατοικείτο από την Αλεξανδρινή εποχή ακόμα. Η εγκατάσταση των πρώτων κατοίκων στο σημερινό Αμμοχώρι, πιστεύεται από τους γεροντότερους ότι έχει γίνει από ανθρώπους της Αιγύπτου, τους οποίους έστειλε ο Μέγας Αλέξανδρος για να καλλιεργήσουν τη γη, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν με μικρές καλύβες στην ακροποταμιά, στο βόρειο τμήμα του σημερινού Αμμοχωρίου. Οι πρώτες οικογένειες εγκαταστάθηκαν στο νότιο τμήμα του σημερινού χωριού και ήταν η οικογένεια του Απιδόπουλου. Με την πάροδο του χρόνου ομάδες οικογενειών εγκαταστάθηκαν και δημιούργησαν το σημερινό Αμμοχώρι. Μιλούσαν το γλωσσικό ιδίωμα το οποίο διατηρείται και σήμερα, περιέχει λέξεις λατινικές, γαλλικές, τούρκικες. Στο θρήσκευμα όλοι οι κάτοικοι είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Απ’ ότι φαίνεται οι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν στο σημερινό χωριό για να εκμεταλλευτούν τα άφθονα, καθαρά νερά του ποταμού, αλλά και να εκμεταλλευτούν την άφθονη άμμο και πέτρα που είχε το ποτάμι προκειμένου να χτίσουν τα σπίτια τους.

Επί Τουρκοκρατίας υπήρχαν δύο τσιφλίκια τα οποία εκμεταλλεύονταν οι αγάδες παίρνονταν σαν εργάτες τους γηγενείς να τα καλλιεργούν μόνο για το ψωμί τους. Αλλά και οι ιδιοκτησίες που κρατούσαν οι κάτοικοι, το περισσότερο γέννημα ήταν πάλι για λογαριασμό των Τούρκων διότι ήταν δυσβάσταχτο το χαράτσι που επέβαλε ο Τούρκος στην παραγωγή. Επειδή ο Τούρκος άφησε και σέβονταν την πίστη της Ορθοδοξίας, οι κάτοικοι για να αποφύγουν το χαράτσι έκαναν δωρεές στην εκκλησία, όπου δια μέσου της εκκλησίας μοιράζονταν το γέννημα αποφεύγοντας έτσι το χαράτσι.

Με τον ξεσηκωμό των υπόδουλων λαών ενάντια στους Τούρκους, δημιουργήθηκαν ομάδες αντάρτικες και χτύπαγαν τον Τούρκο με οποιοδήποτε μέσο και τρόπο μπορούσαν. Σε μια τέτοια ομάδα, στο χωριό Νεοχωράκι (παλιό Νεόκαζι), έδρασε κάποιος τον οποίο οι Τούρκοι πιάνοντάς τον του έκοψαν τα αυτιά, κάψαν δυο φορές το σπίτι του και για να αποφύγει η οικογένειά του τα αντίποινα των Τούρκων, ήρθε και εγκαταστάθηκε στο Αμμοχώρι. Έτσι πήραν και το όνομα Νεοκάζης.

Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους, διάφοροι βαλκανικοί λαοί προσπάθησαν να επιβουλευτούν την περιοχή. Βούλγαροι, Σέρβοι, Αλβανοί και έτσι εκτός του κυρίως εχθρού (Τούρκου) δημιουργήθηκαν εστίες έντασης μεταξύ των βαλκανικών λαών. Με την επικράτηση των Ελλήνων έγινε η συμφωνία ανταλλαγής των πληθυσμών Τούρκων και Ελλήνων μικρασιατών, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν το 1922 στο χωριό. Αυτοί οι πρόσφυγες ήταν αρκετοί, και μοιράστηκαν σε αυτούς τα τούρκικα τσιφλίκια ως κλήρος. Η συμβίωση με τους γηγενείς κατά τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασής τους , δεν ήταν ομαλή. Με την πάροδο του χρόνου όμως έχοντας να αντιμετωπίσουν τα ίδια προβλήματα, τις ίδιες κακουχίες, τους νέους πολέμους οι οποίοι ξέσπασαν κατά τη διάρκεια του 1940 και συγκεκριμένα με τους Γερμανούς, Βούλγαρους και Ιταλούς κατακτητές, έγιναν μια ψυχή προκειμένου να διαφυλάξουν τα εδάφη τους και τις οικογένειές τους. Έτσι επήλθε η συμφιλίωση των κατοίκων, η σύσφιξη των σχέσεων με τη δημιουργία κουμπαριών και συμπεθεριών, σχέσεις οι οποίες διατηρούνται και γίνονται άριστες με τον καιρό.



Κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, το χωριό κατελήφθη από τους Βουλγάρους, οι οποίοι κατ’ αρχάς με ήπιο τρόπο λόγω του γλωσσικού ιδιώματος προσπάθησαν να εκβουλγαρίσουν τους κατοίκους και να γίνουν βουλγάρικα σχολεία. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα την αγανάκτηση των κατοίκων και τον σχηματισμό των αντάρτικων ομάδων οι οποίες έδρασαν στα βουνά πολεμώντας τον κατακτητή και φέρνοντάς του σοβαρά πλήγματα.

Κατά τη διάρκεια της κατοχής έδρασε στην περιοχή του Αμμοχωρίου ο Καπετάν Αυγερινός (Πόντιος στην καταγωγή που ήρθε με τον ξεριζωμό και εγκαταστάθηκε στο Αμμοχώρι), ο οποίος επέφερε μεγάλα πλήγματα με τις αντάρτικες ομάδες που είχε, στους Γερμανούς και Βουλγάρους. Οι κατακτητές όμως στα φαινόμενα αυτά έδειξαν όλη τους την αγριότητα και αντέδρασαν με σκοτωμούς, λεηλασίες και κάψιμο των σπιτιών. Η απελευθέρωση βρήκε το χωριό ερείπιο, παντού κάλυκες και ναρκοπέδια. Οι αγωνιστές βρήκαν οικογένειες ξεριζωμένες, το ζωικό κεφάλαιο έλειπε παντελώς. Μια ζωή έπρεπε να ξαναρχίσει μέσα από τα ερείπια. Η οικονομική βοήθεια του σχεδίου Μάρσαλ εξανεμίσθηκε στους τότε προύχοντες του χωριού και η καταρράκωση των κατοίκων συνεχιζόταν και σαν να μην έφτανε αυτό άρχισε ο εμφύλιος. Το χωριό μοιρασμένο στα δύο, άλλοι με τον τακτικό στρατό και άλλο με τον δημοκρατικό, επιδόθηκαν σε έναν εξοντωτικό πόλεμο, που χώρισε τους χωριανούς, δημιούργησε έχθρες και μίσος που υπάρχει ακόμα και σήμερα σε μερικές οικογένειες.

Πηγή: Γυμνάσιο Αμμοχωρίου



Κάτοικοι του χωριού συμμετέχουν στην επανάσταση του Ίλιντεν

Στα τέλη Απριλίου 1905, κοντά στο χωριό υπήρξαν δύο νεκροί και τρεις τραυματίες κομιτατζήδες, σε συμπλοκή τσέτας με την ομάδα του καπετάν Ανδρέα. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό και ένα τραυματία [ΣΚΡΙΠ, 27/4/1905].
Το χωριό Πεσόσνιστα ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο των Хисир και Илиас Умур με 114 οικογένειες.

Την 1η Ιουλίου 1906 «άγνωστοι» πυροβόλησαν τον εξαρχικό παπά του χωριού και «έθραυσαν την δεξιάν αυτού χείρα». Στις 14 του ίδιου μήνα οι κομιτατζήδες σκότωσαν τον πατέρα του πατριαρχικού δάσκαλου Κώστα Μήτσε [Προξενείο Μοναστηρίου, 5/8/1906, έγγραφο 511].

Στις 18 Φεβρουαρίου 1907, διαβάζουμε στο ημερολόγιο του Τσόντου Βάρδα, πως ο οθωμανικός στρατός επιτέθηκε στους κομιτατζήδες του χωριού και σκότωσε τρεις-τέσσερις άντρες και δυο γυναίκες [Βάρδας Β, 496]. Στις 16 Μαρτίου ο έλληνας αρχηγός γράφει απειλητική επιστολή στον εξαρχικό παπά-Τράικο στην Πεσόσνιτσα «ίνα επανέλθη εις την ορθοδοξίαν» [Βάρδας Β, 551].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης: «έχει κατοίκους 784 χριστιανούς και 270 οθωμανούς, εκκλησίαν, τέμενος και χάνιον» [Σχινάς 1886].

Pesusnitza, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Πεσσόσνιτσα, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτό χωριό (εξαρχικών και πατριαρχικών) μετά. Προσήλθαν στο πατριαρχείο 14 οικογένειες [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Πεσόσνιτσα: «Απεσκίρτησε τω 1906 κλεισθείσης της εκκλησίας υπό των Αρχών. Μετά το Σύνταγμα επεχείρησαν οι Βούλγαροι να την καταλάβουν, μεθ’ ο εσφραγίσθη υπό των Αρχών, αλλ’ ούτοι αφαιρέσαντες τας σφραγίδας την κατέλαβον και ήδη ευρίσκεται εις τας χείρας των» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης, 775 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι από το 1905 [Χαλκιόπουλος 1910].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης, 741 άτομα (394 άρρενες και 347 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τον οικισμό Λεσκοβίτση [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης, 796 άτομα (405 άρρενες και 391 θήλεις), 168 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Πεσόνιτσα σε Αμμοχώρι [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927].

Πεσόσνιτσα (Αμμοχώρι) γραφείου Φλωρίνης, έγινε μικτός οικισμός γηγενών και προσφύγων. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 49 προσφυγικές οικογένειες (159 άτομα) [ΕΑΠ].

Πεσόσνιτσα, μικτός οικισμός μουσουλμάνων και χριστιανών, έφυγαν οκτώ οικογένειες μουσουλμάνων (60 άτομα) και ήρθαν 48 οικογένειες προσφύγων: δύο από τη Μικρά Ασία, 29 από τον Πόντο και 17 από τον Καύκασο [Πελαγίδης].

Αμμοχώριον (Πεσόσνιτσα) Φλωρίνης, 1.092 άτομα (528 άρρενες και 564 θήλεις), εκ των οποίων 156 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (79 άρρενες και 77 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 1.044, ετεροδημότες 45 και αλλοδαποί 3. Απογράφηκαν αλλού 19 δημότες [Απογραφή 1928].

Αμμοχώριον Φλωρίνης, 1.508 άτομα (710 άρρενες και 798 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Βεύη Φλώρινας

Η Βεύη (Μπάνιτσα) και το Αμύνταιο αποτελούσαν τις σπουδαιότερες κωμοπόλεις του Νομού Φλώρινας.
Σήμερα, παραμένει ένα από τα κεφαλοχώρια του Νομού Φλώρινας. Στην απογραφή του 2001, βρέθηκε με πληθυσμό 688 κατοίκων.
Γεωγραφία
Η Βεύη βρίσκεται ανατολικά της πόλης της Φλώρινας, απέχοντας από αυτή γύρω στα 20 χιλιόμετρα, σε μία νοτιοδυτική ορεινή διακλάδωση του βουνού Βόρα (Καϊμακτσαλάν), η οποία καταλήγει στα στενά του Κιρλί-Δερβέν, κοντά στο χωριό Κλειδί Φλώρινας, ενώ η νοτιοανατολική διακλάδωση καταλήγει στην πεδιάδα της Φλώρινας, της οποίας τα δυτικά κράσπεδα αποτελούν τις ανατολικές παρυφές της Βεύης.

Βρίσκεται δε επί της αρχαίας Εγνατίας οδού η οποία, όπως αναφέρει η ιστορία, αρχίζει από τη Ρώμη και φθάνει μέχρι το Βρινδήσιο (Μπρίντιζι) της Ιταλίας, παρά της αρχαίας παραθαλάσσιας πόλης Εγνατία, από την οποία έλαβε το όνομα, και στη συνέχεια από το Δυρράχιο, διασχίζοντας το Μοναστήρι, την Έδεσσα, Θεσσαλονίκη, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και καταλήγει στη Κωνσταντινούπολη.

Αρχαία ιστορία

Η σημερινή Βεύη κατά πάσα πιθανότητα κείτεται επί της αρχαίας πόλης. Αυτό αποδεικνύεται, όχι μόνο από το ότι διέρχεται από αυτήν η Εγνατία οδός, αλλά και από τα ευρισκόμενα αρχαία μνημεία της, τα οποία δεν ήρθαν όλα στο φως, γιατί η αρχαιολογική σκαπάνη δεν πραγματοποίησε τις απαιτούμενες ανασκαφές. Ένα από τα αρχαία ευρήματά της, το οποίο κοσμεί το Μουσείο της Φλώρινας, είναι μία επιτύμβιος ενεπίγραφη πλάκα, της Μακεδονικής εποχής, η οποία βρέθηκε στο λόφο της βορειοδυτικής παρυφής της κωμόπολης σε άριστη κατάσταση. Στον λόφο αυτό βρισκόταν την αρχαία εποχή το νεκροταφείο, το λεγόμενο και νεκρόπολη.

Η επιγραφή αυτής της επιταφίου πλάκας αναγράφει τα εξής:

ΑΝΤΙΠΑΤΡΟΝ ΡΥΜΗ ΤΑΛΚΟΥ ΗΡΩΑ ΕΤΩΝ ΚΕ ΑΜΜΙΑ ΑΝΤΙΓΟΝΟΥ Η ΜΗΤΗΡ
Κατά την ερμηνεία των ειδικών, ο Αντίγονος ήταν συμπολεμιστής και στενός φίλος του Αντιπάτρου, ο οποίος σκοτώθηκε στη μάχη. Ο Αντίγονος έγραψε στη μητέρα του Αμμία ότι ο φίλος του Αντίπατρος έπεσε στη μάχη αγωνιζόμενος υπέρ βωμών και εστιών. Η μητέρα του τιμής ένεκεν και μνήμης χάρη προς τον φίλο και συμπολεμιστή του γιου της Αντίπατρο, αφιέρωσε την παραπάνω επιγραφή επί της επιταφίου πλάκας. Ανάλογη ενεπίγραφη επιτύμβια πλάκα βρέθηκε προ μερικών μηνών, από κάτοικο της Βεύης.

Στο νοτιοδυτικό άκρο της κτηματικής περιφέρειας της Βεύης, η οποία συνορεύει με την κτηματική περιφέρεια Φλαμπούρου, υπάρχει ένα παλιό φρούριο, το οποίο οι κάτοικοι ονομάζουν Κάλετο, και δίπλα σ' αυτό νεκροταφείο. Στο φρούριο αυτό κατέφευγαν οι κάτοικοι σε περιπτώσεις κινδύνου. Ερείπια του φρουρίου και του νεκροταφείου σώζονται και σήμερα. Βρίσκονται στη δεξιά όχθη μικρού ποταμού, και απέχει μισή ώρα από την τοποθεσία «Μεγάλη Πέτρα», στα σύνορα της περιφέρειας Βεύης και Φλαμπούρου.

Αριστερά του ποταμού και απέναντι της «Μεγάλης Πέτρας», υπάρχει θέση ονομαζόμενη «χωράφια Λαμπάνοβου» ή «χωράφια Λουμάνη». Το Λαμπάνοβο ήταν παλιό χωριό, το οποίο καταστράφηκε και του οποίου τα ίχνη φαίνονται και σήμερα.

Νεότερη ιστορία

Το κέντρο της ΒεύηςΗ Βεύη είναι γνωστή στην νεώτερη Ιστορία, από την μάχη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου του 1912. Τότε, η 5η Μεραρχία του Ελληνικού Στρατού, μαχόμενη στα υψώματα της Βεύης και των Λόφων εναντίον κατά πολύ μεγαλύτερων τουρκικών δυνάμεων, πλέον των 35.000 ανδρών, υπό τον Τζαβήτ Πασά, οι οποίες κατήλθαν από το Μοναστήρι, αναγκάσθηκαν να υποχωρήσουν στο Αμύνταιο (Σόροβιτς). Τότε ο τουρκικός στρατός πυρπόλησε τα περισσότερα σπίτια της Βεύης.

Σπουδαίο γεγονός της εποχής αποτελεί και η οργάνωση του Ιερού Λόχου Βεύης το 1913. Κατά την έναρξη του μακεδονικού αγώνα. η Βεύη, όπως και όλη η κτηματική της περιφέρεια, ήταν τσιφλίκι του Ιζέτ Πασά της Φλώρινας και άλλων συγγενών του. Ο Ιζέτ Πασάς, ως ανώτερος, κατείχε το μεγαλύτερο κτήμα του χωριού και της περιφέρειάς του. Είχε στο τσιφλίκι του κεχαγιάδες, ένας εκ των οποίων ήταν ο πρόκριτος Ρούσες Κων/νου Κωτσόπουλος.

Η Βεύη είχε πολλές εκκλησίες, δείγμα της θεοσέβειας των κατοίκων της. Χαρακτηριστική εκκλησία ήταν της Αγίας Άννας, η οποία ήταν η μεγαλύτερη και κεντρική Εκκλησία με εικόνες και τοιχογραφίες μεγάλης αξίας. Βρίσκονταν στην θέση που βρίσκεται σήμερα το παλιό Δημοτικό Σχολείο, το οποίο έχει κριθεί διατηρητέο από την πολιτεία. Μικρότερες είναι του Αγίου Αθανασίου, του Αγίου Νικολάου, του οποίου η εσωτερική επιφάνεια κοσμείται από βυζαντινές αγιογραφίες, του Προφήτη Ηλία, του Αγίου Γεωργίου, η οποία σήμερα είναι η κεντρική εκκλησία, και ο Άγιος Γεώργιος, ο πολιούχος της Βεύης, και της Αγίας Μεταλήψεως.

Μετά από πάροδο αρκετών ετών από την ίδρυση των παραπάνω Ναών και συγκεκριμένα το 1900, η ευσέβεια των κατοίκων τους παρότρυνε να ανεγείρουν και άλλον ναό στη μνήμη του Αγίου Δημητρίου, μεγαλύτερο όλων και σε κεντρικότερο χώρο, στην πλατεία, όπου σήμερα βρίσκεται το Ηρώο των πεσόντων και το Κοινοτικό Κατάστημα. Τον χώρο αυτόν για την ανέγερση του Ναού τον παραχώρησε ο Ιζέτ Πασάς, κατόπιν εισήγησης και παράκλησης του κεχαγιά του Ρούσε Κωτσόπουλου. Ιερείς της Βεύης την εποχή εκείνη ήσαν ο Παπακωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου, ο Παπαδημήτριος Πέτρος, ο Παπαφίλιππος Γώγος και ο Παπαϊωάννης Δάϊκος.
Το διδακτήριο του σχολείου ήταν στην αριστερή πλευρά του προαυλίου της Αγίας Άννας. Δάσκαλοι, οι οποίοι δίδαξαν την εποχή εκείνη σ΄ αυτό το σχολείο, ήσαν ο Κων/νος Τζώγας, ο Στέφανος Κωτσόπουλος, ο οποίος το 1920 χειροτονήθηκε ιερέας, ο Κων/νος Σταμπουλής από την Σκοπιά Φλώρινας, ο οποίος αργότερα χειροτονήθηκε ιερέας της ιδιαίτερης πατρίδας του Σκοπιάς. Επίσης χρημάτισε δάσκαλος και ο εκ Μοναστηρίου Δημήτριος Μάρκου, ο οποίος αργότερα, μετά από ανώτερες σπουδές, έγινε καθηγητής Μαθηματικών.
Κοινωνία
Η Βεύη, με την κεντρική της θέση, παραμένει έως και σήμερα σημαντικός κεντρικός συγκοινωνιακός κόμβος. Την κεντρική πλατεία κοσμεί το Κοινοτικό κατάστημα 1.500 τ.μ., παρέχοντας πλήθος αιθουσών και γραφείων, όπου στεγάζονται, εκτός των Διοικητικών υπηρεσιών της Κοινότητας, το Αγροτικό Ιατρείο, ο Αθλητικός και οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι. Υπάρχουν πολλές κενές αίθουσες και γραφεία στα οποία μπορούν να στεγασθούν άλλες υπηρεσίες αλλά και φορείς. Από το 1977 λειτουργεί Γυμνάσιο, στο οποίο φοιτούν οι μαθητές των όμορων κοινοτήτων (Κέλλης, Λόφων, Σιταριάς). Είναι επίσης, έδρα Πταισματοδικείου, έδρα πολυμελούς Αστυνομικού Τμήματος (πρώην Υποδιοίκηση Χωροφυλακής), Ταχυδρομικού Γραφείου, Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου, και οικήματος του ΟΤΕ. Σε όλες αυτές τις υπηρεσίες εξυπηρετούνται και οι κάτοικοι όλων των όμορων Κοινοτήτων. Εντός του οικισμού βρίσκεται το γνωστό στρατόπεδο «Μουρίκη».

Στη Κοινότητα δραστηριοποιούνται διάφοροι σύλλογοι, όπως ο Μ.Α.Σ. «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ» (αθλητικός σύλλογος), ο λαογραφικός Πολιτιστικός Περιβαλλοντικός Σύλλογος Απανταχού Βευιωτών "Η ΜΠΑΝΙΤΣΑ", ο Μορφωτικός Λαογραφικός Πολιτιστικός Σύλλογος Βεύης και ο νεοϊδρυθείς Σύλλογος Πληττομένων. Ανάλογες δραστηριότητες, μέσω δικών τους συλλόγων, επιδεικνύουν οι ομογενείς ξενιτεμένοι Βευιώτες στον Καναδά και την Αυστραλία.

Άγιος Παντελεήμονας Φλώρινας

Ο Άγιος Παντελεήμονας είναι ένα από τα ομορφότερα χωριά της Μακεδονίας και βρίσκεται στα όρια του νομού Φλώρινας και Πέλλας 6 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Αμυνταίου. Η παλαιότερη ονομασία του χωριού ήταν Πάτελε ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία για την πρώτη κατοίκηση του. Ο οικισμός του Αγίου Παντελεήμονα κτισμένος σε προνομιακή θέση , ανάμεσα στις λίμνες Βεγορίτιδα και Πετρών, συνέδεσε σε όλη του την ιστορική πορεία την παραγωγική του δραστηριότητα με το λιμναίο οικοσύστημα. Η βασική αυτή επιλογή για αξιοποίηση των δυνατοτήτων του ιδιαίτερου αυτού μικροπεριβάλλοντος πιστοποιείται ήδη από τα αρχαιολογικά ευρήματα της ανασκαφής στη Μεταμόρφωση του Σωτήρα, μερικά χιλιόμετρα Βορειοδυτικά του σημερινού χωριού, στη Βόρεια όχθη της λίμνης των Πετρών. Σύμφωνα με τις παλαιότερες έρευνες και τα πρώτα συμπεράσματα των αρχαιολόγων που ερευνούν την περιοχή τα τρία τελευταία χρόνια, πρόκειται για έναν οικισμό που χρονολογείται στη Νεολιθική Εποχή.

Βασική παραγωγική δραστηριότητα για τους κατοίκους του Αγίου Παντελεήμονα εκτός από εκείνες που σχετίζονται με τη λίμνη, αποτελεί η αμπελοκαλλιέργεια. Τα αμπέλια του χωριού τροφοδοτούν τα οινοποιεία της περιοχής, που παράγουν το περίφημο κρασί Ο.Π.Α.Π. Αμυνταίου.
Η λίμνη και η εύφορη γη έκαναν την περιοχή του Αγίου Παντελεήμονα τόπο ελκυστικό για μόνιμες εγκαταστάσεις, από τη Νεολιθική Εποχή. Τυχαία επιφανειακά ευρήματα που φθάνουν στα χέρια της αρχαιολογικής υπηρεσίας υποδεικνύουν την ύπαρξη και άλλων αρχαιολογικών θέσεων, όπως ο επίπεδος οικισμός στο Ρώσιτσι, από όπου έχουν περισυλλεγεί χονδροειδή όστρακα αποθηκευτικών αγγείων της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού ή στη Μέτσκινα Ντούπκα , ένα βραχώδη απότομο λόφο 0,5 χλμ βορειοανατολικά του χωριού , όπου είναι ορατό ένα μικρό τμήμα περιβόλου της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου.
Kοντά στη λίμνη των Πετρών σώζονται λείψανα οχυρού, το οποίο εντασσόταν στο πλαίσιο των αμυντικών έργων των αρχαίων Μακεδόνων Βασιλέων. Το Κάλε αποτελείται από τείχος με διατείχισμα που περιβάλλει θεμέλια κτισμάτων. Το κάστρο προφανώς επισκευάστηκε επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού και συνέχισε να παίζει σημαντικό ρόλο και στα Βυζαντινά χρόνια. Την περίοδο αυτή κτίστηκε και η τρίκλιτη βασιλική με κτιστές πεσσοτοιχείες, της οποίας τα ερείπια είναι και σήμερα ορατά. Σύμφωνα με γραπτές πηγές στο οχυρό αυτό δολοφονήθηκε ο γιος του τσάρου Σαμουήλ και διάδοχος του Βουλγαρικού θρόνου Ράντομιρ από τον εξάδελφό του Βλαντισλάβ, κατά τη διάρκεια κυνηγιού στην περιοχή της λίμνης των Πετρών.

Οι Μωμόγεροι Μωμόεροι . Εύξεινος Λέσχη Φλώρινας

Οι Μωμόγεροι (ή Μωμόεροι) είναι ένα Ποντιακό έθιμο που γινόταν στον Πόντο τα αρχαία χρόνια μέχρι και τις ημέρες μας. Το έθιμο είναι σατιρικό και συνηθίζετε κατά τη διάρκεια της περιόδου των Χριστουγέννων (15 Δεκεμβρίου) μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου, άλλα μερικές φορές μέχρι τον μήνα του Φεβρουαρίου. Λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης των Ποντίων, το έθιμο ήταν μια μορφή αναγνώρισης της Ελληνικής προέλευσής τους, και επίσης ένας τρόπος να ξεχαστεί από την Τουρκική δουλεία, και τις βίαιες εξισλαμίσεις.


Το 400 μ.Χ ο επίσκοπος της Αμάσειας Αστέριος, αναφέρεται σε έναν δυνατό εορτασμό των ανθρώπων που περιέλαβε μεταμφιέσεις κάθε χρόνο στις 1η Ιανουαρίου. Στην αρχαία Ελλάδα το 600 π.Χ., υπήρχε ένας πνευματικός εορτασμός του Θεού Διόνυσου. Ο εορτασμός αυτός είχε πνευματικά στοιχεία. Η προέλευση των Μωμογέρων είναι επομένως πάρα πολύ σχετισμένη στην αρχαία Ελλάδα.

Το έθιμο Μωμόγεροι είναι ζωντανό ακόμα και σήμερα ιδιαίτερα σε διάφορα μέρη της Ελλάδας όπου οι πολύ Πόντιοι κατοικούν. Στην εβδομάδα πριν από το νέο έτος, τα άτομα θα ντυθούν με διάφορα κοστούμια, όπου κάθε κοστούμι συμβολίζει ένα μέρος του πολιτισμού και της λαογραφίας των Ποντίων. Η αρκούδα συμβολίζει τη δύναμη, η ηλικιωμένη γυναίκα ένα σύμβολο του παρελθόντος, η νύφη για το μέλλον, το άλογο για την ανάπτυξη, ο γιατρός για την υγεία, ο στρατιώτης για την υπεράσπιση, την αίγα (κατσίκα) για τα τρόφιμα και ο Άγιος Βασίλης συμβολίζει το νέο έτος που θα φτάσει σε μερικές μέρες. Σήμερα το έθιμο είναι περισσότερο ψυχαγωγικό, ενώ στο παρελθόν ήταν μαγικό

Μπαμπάρια Παπαγιάννης Φλώρινας Babaria Papagiannis

Κάθε πρωτοχρονιά τελείται ένα έθιμο τόσο παλιό, όσο και οι διονυσιακές λατρείες, που ήταν αναπόσπαστο κομμάτι του τρόπου ζωής των κατοίκων. Μερικοί λένε ότι τα Μπαμπάρια, όπως λέγονται, έχουν ρωμαϊκή προέλευση...

Αυτό όμως που έχει σημασία είναι ότι τα Μπαμπάρια υμνούν το ξύπνημα της γης και την καρποφορία. Πρώτη του έτους και του Γενάρη...
Κεντρικός ήρωας του δρώμενου είναι η νύφη-γυναίκα, σύμβολο της γονιμότητας..., και σκοπός η απαγωγή της από τους "κακούς" ... Οι συμμετέχοντες άνδρες μεταμφιεσμένοι.
Οι στολές και οι προσωπίδες είναι από προβιές αρνιού. Για να είναι πιο τρομακτικοί προσθέτουν φασόλια γίγαντες για δόντια... και κόκκινες στεγνές πιπεριές. Η ομάδα αποτελείται από 10-15 νέους του χωριού, που φορούν τη λινή πουκαμίσα, αμάνικο γιλέκο και μαύρες υφαντές περικνημίδες, την προβιά, ζώνονται στη μέση τους μεγάλα κουδούνια - από αγελάδες-και κρατούν χοντρά ξύλα - πατερίτσες. Κάθε μέλος επιφορτίζεται και από ένα καθήκον...εμπροσθοφυλακή, οπισθοφυλακή ...πλαϊνή φύλαξη της νύφης...γιατί καραδοκούν οι "κακοί" και φυσικά ο καμπούρης.

Πρέπει να την παραδώσουν σώα και ανέγγιχτη στον γαμπρό...ο οποίος διαφέρει από τα παλικάρια ...στην πατερίτσα...που είναι εξάρτημα από αλέτρι που μοιάζει με σπαθί... έχει και φούντα... και μικρά κουδουνάκια... Στο δρώμενο παρουσιάζονται ασφαλώς ο παππούς, η γριά (μπάμπω), ο παπάς με το θυμιατό, ο γιατρός με τα γιατρικά του και ο κουρελής-πειραχτήρι της νύφης (ο καμπούρης).

Η νύφη, περί ης ο λόγος, είναι ένας άνδρας με τοπική νυφιάτικη ενδυμασία - κάθε χρονιά φορά ρούχα μιας άτεκνης γυναίκας του χωριού...για να κυοφορήσει- και κουδουνάκια αλόγου... Η ομάδα μπαινοβγαίνει στις αυλές των σπιτιών και οι νοικοκυραίοι οφείλουν να δώσουν στην παρέα το 1/10 της σοδειάς τους σε τσίπουρο, χοιρινό κρέας, λουκάνικα, κρεμμύ­δι, ψωμί και κρασί... Υπό τους ήχους της γκάιντας, του νταουλιού και της φλογέρας...το αποκορύφωμα ...είναι το ξυλοφόρτωμα των "μνηστήρων" της νύφης και του καμπούρη, στο βαθμό που για πολλές μέρες οι νέοι είναι μαυρισμένοι από το ξύλο...και ανίκανοι - τάχα μου- να δουλέψουν...

Babaria Papagiannis Florinas
Dating back to centuries ago, the Babaria custom takes place in the Florina region on New Years Day, in honor of the regeneration of the earth and the fertility of soil. The central character of the traditional event is a bride who also symbolizes the notion of fruitfulness. Moreover, there are some vile entities whose objective is to kidnap the woman.

The participating men disguise themselves; their costumes and masks are made of lamb skin. The group consists of 10 to 15 young men of the village who carry bells around their waist.



These young men take charge of giving away the bride to the groom safe and sound and preventing her from the spiteful human beings who lie in ambush. The characters incarnated by the disguised persons are the grandfather, the old woman, the priest with his censer, the doctor with his medicines and the ragged man also called the hunchback who teases the bride.

The bride is a man wearing a local wedding dress and small horse bells. The group of young men go from one house of the village to the other. The head of each family has to give them the one tenth of the harvest in kind (wine, rakija, sausages, bread etc.).

Moreover, the town echoes to the sounds of the bagpipes, the pipe and the snare drums. The event culminates in the thrashing of the would-be fiancés and the hunchback.

Tα μπαμπάρια Παπαγιάννης

Τα Μπαμπάρια είναι ένα παλιό Διονυσιακό έθιμο το οποίο λαμβάνει χώρα στη Φλώρινα, κάθε πρωτοχρονιά. Πρόκειται για ένα έθιμο το οποίο γιορτάζει το ξύπνημα της γης και της καρποφορίας. Κεντρικός ήρωας της εκδήλωσης είναι η νύφη - γυναίκα, η οποία αποτελεί και σύμβολο της γονιμότητας, και σκοπός της είναι η απαγωγή της από τους "κακούς".


Οι άνδρες που συμμετέχουν είναι μεταμφιεσμένοι και οι στολές και προσωπίδες που φορούν είναι από προβιές αρνιού. Οι ομάδα αποτελείται από 10 - 15 νέους του χωριού που εκτός από την ενδυμασία τους φορούν και κουδούνια στη μέση τους.

Οι ομάδα των νέων είναι υπεύθυνη να παραδώσει σώα τη νύφη στο γαμπρό και να τη προστατέψει από τους "κακούς" που παραμονεύουν. Στην εκδήλωση συμμετέχουν και ο παππούς, η γριά, ο παππάς με το θυμιατό, ο γιατρός με τα γιατρικά του και ο κουρελής - πειραχτήρι της νύφης ή αλλιώς ο καμπούρης.



Η νύφη είναι ένα άντρας ντυμένος με τοπική νυφιάτικη ενδυμασία και κουδουνάκια αλόγου. Όλη η ομάδα μπαινοβγαίνει στις αυλές των σπιτιών και οι νοικοκυραίοι πρέπει να τους δώσουν το 1/10 της σοδειάς τους σε κρασί, τσίπουρο, λουκάνικα, ψωμί κ.ά.

Παράλληλα ακούγονται και οι ήχοι της γκάιντας, της φλογέρας και του νταουλιού. Το αποκορύφωμα της εκδήλωσης είναι το ξυλοφόρτωμα των μνηστήρων της νύφης αλλά και του καμπούρη.

Κρατερό (Ράκοβο) Φλώρινας. Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α

Το Κρατερό (Ράκοβο) βρίσκεται χτισμένο σε υψόμετρο 1000μ. στις πλαγιές του Βαρνούντα (Περιστέρι), περιτριγυρισμένο από πλούσια βλάστηση. Στα ανατολικά του βρίσκεται το Εθνικό, προς τα δυτικά η οροσειρά του Βαρνούντα και η Πρέσπα, προς το Βορρά το Μοναστήρι που απέχει περί τα 22 χιλιόμετρα και προς τα νότια ο Ακρίτας και ακόμη μακρύτερα προς την ίδια κατεύθυνση η Φλώρινα σε απόσταση περίπου 18 χιλιομέτρων.

Κρατερό Φλώρινας-Ηρωικό χωριό from makedonas82 on Vimeo.

Το παλιότερο όνομα του χωριού ήταν Ράκοβο. Για την προέλευση αυτής της ονομασίας υπάρχουν οι παρακάτω εκδοχές:
1. Ράχωβο, περιοχή Μάτ της Αλβανίας(μάλλον περιοχή με ράχες βουνών), από όπου κατέβηκαν κυνηγημένοι από τους Τουρκαλβανούς, πρόγονοι των σημερινών κατοίκων. Στην νέα περιοχή που εγκαταστάθηκαν ήρθαν σε επιμειξία με τους ντόπιους κατοίκους, έμαθαν το σλαβικό ιδίωμα και πολλοί άλλαξαν τα επίθετά τους, για να μην κινδυνεύουν από τους Βουλγάρους όταν επισκέπτονταν γειτονικά χωριά και πόλεις. Οι παλιότεροι ήξεραν να μιλούν και αρβανίτικα.
2. Ράχωβο επειδή το χωριό ήταν χτισμένο ανάμεσα σε ράχες.
3. Ράχωβα, (Ράχις + ωβά) που σημαίνει την ένωση σε μια πόλη των κατοίκων που ζούσαν σε μικρούς οικισμούς «τα ωβάς», στις ράχες της περιοχής. Αργότερα ονομάστηκε Ράκοβο.
4. Ράκοβο, από τις καραβίδες που υπάρχουν στα ποτάμια της περιοχής που στα ρουμάνικα και στα σλαβικά ο κάβουρας και η καραβίδα λέγονται ράκ(οϊ).
Το χωρίο μετονομάστηκε σε Κρατερό το 1927 σε ανάμνηση του φημισμένου Μακεδόνα στρατηγού και φίλου του Μέγα Αλέξανδρου, Κρατερού Πρίγκιπα της Λυγκηστίδας.