Λαιμός ( Ράμπι) Πρεσπών Φλώρινας

Παλιότερα ήταν ένα μικτό χωριό χτιστιανών και μουσουλμάνων Αλβανών. Τα περισσότερα σπίτια του χωριού κάηκαν κατά την επανασταση του Ίλιντεν το 1903, είτε από τους επαναστάτες, είτε από τον τουρκικό στρατό. Στις 3 Αυγούστου, τσέτα σκότωσε τον πατριαρχικό παπά του χωριού Σπύρο Παπαναούμ και τον ηλικίας 17 ετών εγγονό του. Το 1912 ζούσαν στο Λαιμό περίπου 350 χριστιανοί και 150 μουσουλμάνοι Αλβανοί. Μέχρι το 1924 οι μουσουλμάνοι υποχρεώθηκαν να φύγουν. Στη θέση τους εγκαταστάθηκαν 27 πρόσφυγες από τον Καύκασο και έξι οικογένειες από τα χωριά Λέσκα / Leska και Πούστετς / Pustec, του αλβανικού τμήματος της Μεγάλης Πρέσπας. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, 44 οικογένειες κατέφυγαν από το χωριό στη Γιουγκοσλαβία και 43 σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε στη θέση των πολιτικών προσφύγων, 20 βλάχικες οικογένειες από την Ήπειρο.

Στο χωριό Λαιμός, το τρίτο δεκαήμερο του Δεκέμβρη 1947 εγκαταστάθηκε η Σχολή Αξιωματικών του Γενικού Αρχηγείου (ΣΑΓΑ). Στις πλαγιές του βουνού μεταξύ των περιοχών Λαιμός - Αγ. Γερμανός γίνονταν οι ασκήσεις της Σχολής. Βασική αρχή της εκπαίδευσης ήταν η επίθεση. Μέσα στη λίμνη, κοντά στο Λαιμό, έπεσε ένα αεροπλάνο «Σπιτφάιρ» που καταρρίφθηκε από πυρά του ΔΣΕ.
Είναι η έδρα του Δήμου Πρεσπών, απέχει 50 χλμ. από τη Φλώρινα και 60 χλμ. από την Καστοριά, ενώ είναι χτισμένος σε υψ. 900 μ. Το μεγαλύτερο ποσοστό των κατοίκων ασχολείται με την καλλιέργεια φασολιών και οι υπόλοιποι με την κτηνοτροφία (πρόβατα), την αλιεία, τον τουρισμό και το εμπόριο.

Στη δεκαετία του '60 υπήρξε εμπορικό κέντρο της περιοχής λόγω της τελωνειακής σύνδεσης με την πρώην Γιουγκοσλαβία. Τη δεκαετία αυτή ο Λαιμός και ο οικισμός του, Μηλεώνας ή Μηλιώνα, αριθμούσαν 427 και 107 κατοίκους αντίστοιχα. Σήμερα ο πρώτος έχει 250 κατοίκους και ο δεύτερος 2.
Ο ποταμός Παλιόρεμα, μήκους 10 χλμ., χωρίζει τον οικισμό, πηγάζει από το όρος Βαρνούντα και εκβάλλει στη Μεγάλη Πρέσπα. Σ' αυτόν διαβιεί ενδημικό είδος πέστροφας και κατά τον Μάιο επισκέπτονται για ένα μήνα περίπου τον ποταμό τα σκουμπούζια και οι μπράνες (είδη ψαριών) από τη λίμνη για να γεννήσουν. Επίσης, στις εκβολές παρατηρούνται είδη ερωδιών.

Ολόφος του Αγ. Ιωάννη είναι κατάφυτος με βελανιδιές και προσφέρει ιδιαίτερη θέα. Από εκεί ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει το όμορφο ηλιοβασίλεμα. Αξιόλογα θρησκευτικά μνημεία αποτελούν οι εκκλησίες των: Αγ. Παρασκευής (1896, στην πλατεία του χωριού), Αγ. Ιωάννη (στον ομώνυμο λόφο), Υπαπαντής του Κυρίου (15ος αι., κοντά στην πλατεία) και Αγ. Νικολάου (1925, στον οικισμό Μηλεώνα).

Το μεγαλύτερο ποσοστό των σπιτιών είναι χτισμένα με πέτρα και πλίνθους και προσδίδουν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των οικιών του 19ου αιώνα. Οι νερόμυλοι βρίσκονται κατά μήκος του ποταμού.

Στο χωριό εντοπίζονται τρεις γέφυρες στον ποταμό Παλιόρεμα, στην είσοδο του οικισμού και στο δρόμο προς το σχολείο. Στο Λαιμό λειτουργεί Δημοτική Βιβλιοθήκη και Λαογραφική Συλλογή με αντικείμενα από την περιοχή των Πρεσπών. Την 4n μέρα του Πάσχα πραγματοποιείται πανηγύρι στο λόφο του Αγ. Ιωάννη.

Ράμπι καζά Μοναστηρίου, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Rembi, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Ράμπη Πρεσπών, 477 άτομα (248 άρρενες και 229 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Ράμπη Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Ράμπη Φλωρίνης, 555 άτομα (204 άρρενες και 261 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Ράμπη σε Λαιμόν [ΦΕΚ 55 / 15. 2. 1926].

Ράμπι / Σαούφτσι (Λαιμός) γραφείου Φλωρίνης, έγινε μικτός οικισμός γηγενών και προσφύγων. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 23 προσφυγικές οικογένειες (99 άτομα) [ΕΑΠ].


Ράμπη, μικτός οικισμός μουσουλμάνων και χριστιανών, έφυγαν 20 οικογένειες μουσουλμάνων (123 άτομα) και ήρθαν 35 οικογένειες προσφύγων: 30 από τη Μικρά Ασία και πέντε από αλλού [Πελαγίδης].

Λαιμός (Ράμπη) Φλωρίνης, 547 άτομα (283 άρρενες και 264 θήλεις), εκ των οποίων 27 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (12 άρρενες και 15 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 497, ετεροδημότες 49 και ένας αλλοδαπός [Απογραφή 1928].

Λαιμός Φλωρίνης, 738 άτομα (419 άρρενες και 319 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν: 1951
(466), 1961 (427), 1971 (286), 1981 (251), 1991 (250), 2001 (299).

Πύλη (Βίνενι) Πρεσπών Φλώρινας

Το 1912 ήταν ένα μουσουλμανικό χωριό 230 περίπου ατόμων. Οι μουσουλμάνοι κάτοικοι του υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό και στη θέση τους εγκαταστάθηκαν 200 πρόσφυγες, κυρίως από τη Μικρά Ασία.
Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου και μετά την αναδίπλωση του ΔΣΕ, το γενικό αρχηγείο του και η "κυβέρνηση του βουνού", εγκαταστάθηκαν στο χωριό Πύλη της Πρέσπας και τη γύρω περιοχή. Σε σπίτια της Πύλης είχε εγκατασταθεί η έδρα της τελευταίας, ενώ στα γύρω υψίπεδα είχαν αναπτυχθεί η πολεμική ηγεσία και το επιτελείο του ΔΣΕ, μαζί με τις υπηρεσίες υποστήριξής τους.Ο τότε Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ, Νίκος Ζαχαριάδης, ως πρόεδρος του πολεμικού συμβουλίου του ΔΣΕ είχε το στρατηγείο του, μαζί με την υπόλοιπη ηγεσία, σε σπήλαιο που βρισκόταν σε καλά φυλασσόμενη δασώδη περιοχή. Στον ίδιο χώρο υπήρχαν αποθήκες, καταλύματα και ο ασύρματος του γενικού αρχηγείου.

Στη "σπηλιά του Ζαχαριάδη", που διακρίνονταν για την ακουστική της στεγανότητα λόγω της εσωτερικής διαμόρφωσης του χώρου, διεξάγονταν άκρως εμπιστευτικές συναντήσεις της στρατιωτικής ηγεσίας του γενικού επιτελείου.

Σε μικρή απόσταση από το "στρατηγείο του Ζαχαριάδη" βρίσκεται το σπήλαιο "αμπρί" (προστατευμένο καταφύγιο), στο οποίο κοιμόταν ο ίδιος ο Νίκος Ζαχαριάδης. Η είσοδος του σπηλαίου αυτού ήταν κατασκευασμένη με κορμούς δέντρων και πέτρα και ήταν εντελώς αθέατη.

Να σημειωθεί ότι, στην εκκλησία του Αγ. Γεωργίου Πύλης, ο Νίκος Ζαχαριάδης παντρεύτηκε τη Ρούλα Κουκούλου, στις 17/2/1948
Το χωριό εγκαταλείφθηκε με τον εμφύλιο. Τη δεκαετία του 1950 η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε εδώ Βλάχους από την Ήπειρο

Βίνανη καζά Μοναστηρίου, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Βίβανι Πρεσπών, 224 άτομα (108 άρρενες και 116 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Βίβανι ή Βίνενι Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Νίβιστας [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Βίνενι Φλωρίνης, 202 άτομα (111 άρρενες και 91 θήλεις) [Απογραφή 1920].
Μετονομασία του οικισμού από Βίνενη σε Άγιον Αχίλλειον [ΦΕΚ 55 / 15. 2. 1926].

Βίνενη (Πύλη) γραφείου Φλωρίνης, έγινε καθαρά προσφυγικός οικισμός. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 24 προσφυγικές οικογένειες (97 άτομα) [ΕΑΠ].

Βίνενη, μουσουλμανικός οικισμός, έφυγαν 36 οικογένειες μουσουλμάνων (202 άτομα) και ήρθαν 22 οικογένειες προσφύγων: 18 από τη Μικρά Ασία και τέσσερις από άλλα μέρη [Πελαγίδης].

Πύλη (Βίβανη ή Βίνωνη) Φλωρίνης, 173 άτομα (109 άρρενες και 64 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας που να ήρθε μετά το 1922. Ομοδημότες ήταν 87, και ετεροδημότες 86 [Απογραφή 1928].

Πύλη Φλωρίνης, 207 άτομα ( 137 άρρενες και 70 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός ήταν: 1951 (έρημο), 1961 (122), 1971 (112), 1981 (137), 1991 (118), 2001 (116).

Βροντερό (Γκράζντανο) Πρεσπών Φλώρινας

Σε υψ. 1050 μ. είναι χτισμένο το Βροντερό. Μετά τον Εμφύλιο, κατά το διάστημα 1953-56, κατοικήθηκε από βλάχους, πoυ προέρχονταν από την Ήπειρο. Απέχει 62 χλμ. από τη Φλώρινα και 70 χλμ. από την Καστοριά και κατοικείται από 130 άτομα το χειμώνα και 200 το καλοκαίρι, με κύρια ασχολία τους την κτηνοτροφία (αιγοπρόβατα).

Τα ερειπωμένα χωριά Αγκαθωτό και Πυξός βρίσκονται σε απόσταση 2 χλμ. από τον οικισμό. Το χωριό περιβάλλεται από διάφορες κορυφές βουνών και υψώματα, όπως: Τσουτσούλι, Κρυονέρι, Άγ. Αθανάσιος, Άγ. Θωμάς, Μπλατσιώτης κ.ά. Η βελανιδιά επικρατεί στη γύρω περιοχή, όπου βρίσκουν καταφύγιο αγριογούρουνα, ζαρκάδια, αρκούδες, λύκοι αλεπούδες, λαγοί, πέρδικες κ.ά.

Υπάρχουν πάρα πολλές ανεξερεύνητες σπηλιές με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, που παλιότερα οι κάτοικοι τα νόμιζαν για χρυσό. Στο δρόμο προς τον ερειπωμένο οικισμό του Αγκαθωτού υπάρχει ο Νοσοκομείο των Ανταρτών, σπηλιά η οποία διευρύνθηκε και αξιοποιήθηκε ως χώρος περίθαλψης τραυματιών του ΔΣΕ κατά την τελευταία φάση του εμφυλίου πολέμου, που διαδραματίστηκε στην περιοχή των Πρεσπών.

Στο Βροντερό φύεται το ενδημικό είδος της χλωρίδας της Πρέσπας, η Centaυrea prespana. Υπάρχει μεγάλη ποικιλία στη χλωρίδα (τσάι, αγριορίγανη, πολλά βότανα) και στην πανίδα. Επίσης, εντοπίζονται στην περιοχή κοιτάσματα βωξίτη.

Σημαντικά μνημεία αποτελούν οι εκκλησίες των Αγ. Νικολάου στην πλατεία του χωριού, Αγ. Παρασκευής (στα ερείπια του Πυξού), Αγ. Γεωργίου (στα ερείπια του Αγκαθωτού) και το ξωκλήσι του Αγ. Γεωργίου (στα σύνορα Αγκαθωτού - Αλβανίας).

Χαρακτηριστικά αρχιτεκτονικά γνωρίσματα του περασμένου αιώνα φανερώνουν κάποια σπίτια του οικισμού, ενώ μοναδικά είναι τα παραδοσιακά μαντριά του Βροντερού. Ο Βλάχικος Πολιτιστικός Σύλλογος Απανταχού Βροντεριωτών, που έχει έδρα την Καστοριά, διοργανώνει πανηγύρι με κρέατα σούβλας παραγωγής στην πλατεία του χωριού στον εορτασμό της Αγ. Παρασκευής (26/7).

Το νοσοκομείο των ανταρτών

Σε απόσταση λίγο μεγαλύτερη των τριών χλμ από το συνοριακό χωριό Βροντερό της Φλώρινας, προς τον ερειπωμένο παραλίμνιο οικισμό του Αγκαθωτού και στην αριστερή όχθη της χαράδρας που βρίσκεται παράλληλα με το δρόμο, σε μια κλειστή πτύχωση των βράχων βρίσκεται μεγάλο σπήλαιο, το οποίο στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου λειτούργησε ως νοσοκομείο για την περίθαλψη τραυματιών του ΔΣΕ.

Τον Σεπτέμβριο του 1948, όταν το "θέατρο" του πολέμου μεταφέρθηκε στο Βίτσι, η ηγεσία του ΔΣΕ αναζήτησε ασφαλές μέρος για να εγκαταστήσει το νοσοκομείο και επέλεξε το συγκεκριμένο σημείο, το οποίο ήταν αθέατο για τα αεροπλάνα και απροσπέλαστο για τις δυνάμεις του αντίπαλου, λόγω της γεωγραφικής του θέσης (σ.σ.η σπηλιά - νοσοκομείο καλύπτεται από πέτρινο όγκο μεγαλύτερο των 100 μέτρων).

Οι τραυματίες από τα τμήματα που δρούσαν στις διάφορες περιοχές των Κορεστίων μεταφέρονταν στο χωριό Μικρολίμνη, από εκεί με βάρκα στο Αγκαθωτό και στη συνέχεια με τα ζώα, στο νοσοκομείο. Όταν, μάλιστα, οι συνθήκες το επέβαλαν (βομβαρδισμοί κλπ), οι τραυματίες μεταφέρονταν σε μικρές σπηλιές στην περιοχή του Αγκαθωτού, σε κοντινή απόσταση από τη λίμνη Μικρή Πρέσπα, για λόγους ασφαλείας και προστασίας της ζωής τους.
Στους τρεις σπηλαιοθαλάμους του νοσοκομείου (συνολικής επιφάνειας 450-500 τ.μ. και βάθος περίπου 30 μέτρων) υπήρχαν περίπου 250 κρεβάτια, κατασκευασμένα από σανίδια και κορμούς δέντρων και τοποθετημένα σε τρία επίπεδα.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του '70, ο χώρος ήταν φυλασσόμενος ως στρατιωτική ζώνη και διατηρούνταν σχεδόν ανέπαφος. Ωστόσο, μετέπειτα, υπέστη καταστροφές, με τη χρησιμοθηρία των υλικών και την καύση τους από λαθρομετανάστες, που έβρισκαν καταφύγιο εκεί. Σήμερα, σώζονται μερικά μόνο αντικείμενα, υπολείμματα της εσωτερικής οργάνωσης του νοσοκομείου.

Γκραζδάνι Κορυτσάς, 275 ορθόδοξοι Έλληνες υπό τη βουλγαρική τρομοκρατία από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910].

Γκράσδενι Πρεσπών, 437 άτομα (244 άρρενες και 193 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Γκράσδενι Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Γκράσδενι Φλωρίνης, 360 άτομα (177 άρρενες και 203 θήλεις) [Απογραφή 1920].
Μετονομασία του οικισμού από Γκράσδενι σε Βροντερό [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926].

Βροντερόν (Γκράσδεν) Φλωρίνης, 418 άτομα (203 άρρενες και 215 θήλεις), εκ των οποίων τρεις ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (οι δύο θήλεις). Ομοδημότες ήταν 414 και 4 ετεροδημότες [Απογραφή 1928].

Βροντερόν Φλωρίνης, 507 άτομα (241 άρρενες και 266 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός ήταν: 1951 (έρημο), 1961 (371), 1971 (310), 1981 (172), 1991 (150), 2001 (183).

Αγκαθωτό ή Τίρνοβο ή Τέρνο - Trnovo ή Trno

Το Αγκαθωτό (Τύρνοβο) βρίσκεται σε ελάχιστη απόσταση από τα Δυτικά σύνορα του Νομού Φλώρινας με την Αλβανία, επάνω στη Δυτική όχθη της λίμνης Μικρής Πρέσπας. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται ως Ερείπια Αγκαθωτού. Στην απογραφή του 1940 ήταν οικισμός της κοινότητας Βροντερού, της επαρχίας Φλωρίνης. Το χωριό ήταν γνωστό από την εποχή του μακεδονικού Αγώνα. Το 1912 και το 1928 ζούσαν εδώ περίπου 100 άτομα. Καταστράφηκε κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, το σύνολο των κατοίκων του κατέφυγε στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Μεταπολεμικά το χωριό ερήμωσε.

Τέρνοβα καζά Κορυτσάς, [Χάρτης Κοντογόνη].

Τύρνοβον Βιγλίστης ή Τέρβα Πρεσπών, 87 άτομα (44 άρρενες και 43 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Τέρνα ή Τύρνοβον Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Ρακίτσκας [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Τέρνοβον Φλωρίνης, 65 άτομα (34 άρρενες και 31 θήλεις) [Απογραφή 1920].
Μετονομασία του οικισμού από Τύρνοβον σε Αγκαθωτόν [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927].

Αγκαθωτόν (Τύρνοβον) Φλωρίνης, 404 άτομα (177 άρρενες και 227 θήλεις), εκ των οποίων τέσσερις ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες). Ομοδημότες ήταν 396 και ετεροδημότες 8 [Απογραφή 1928].

Αγκαθωτόν Φλωρίνης, 84 άτομα (37 άρρενες και 47 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Στην απογραφή του 1951 ο οικισμός ήταν έρημος.

Οπάια Όπαγια

Ήταν ένα μικρό χωριό 60 περίπου ατόμων, το οποίο βρισκόταν στη δυτική όχθη της Μικρής Πρέσπας, κοντά στο Μέντοβο. Ερήμωσε μέχρι την απαρίθμηση του 1913.

Opaja (Opa) [Αυστριακός Xάρτης].

Οπάγια καζά Μοναστηρίου, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Opaja, λειτουργία πατριαρχικής εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Οπάγια Μοναστηρίου, 40 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι προσχώρησαν στη εξαρχία από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910].

Οπάια Πρεσπών, διελύθη [Απαρίθμηση 1913].

ΚΡΑΝΙΕΣ Ντρένοβο Κρανειαί

Αφήγηση: Ηλιόπουλος Αλέξανδρος, ετών 84 το έτος 2000.
Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται σαν Ερείπια Κρανεών. Το 1940 ήταν οικισμός της κοινότητας Μικρολίμνης του νομού Φλωρίνης. Το χωριό πρέπει να χτίστηκε γύρω στο
1850. Οι πρώτοι κάτοικοι προέρχονται από την Ήπειρο. Ήταν βοσκοί και έρχονταν με τα κοπάδια τους να βοσκήσουν το καλοκαίρι. Διάλεξαν αυτόν τον τόπο, επειδή κρύβονταν από τους Τούρκους.
Στην αρχή εγκαταστάθηκαν σε καλύβες από κλαδιά και σιγά σιγά έκαμναν τα σπίτια τους
Οι πρώτες οικογένειες ήταν 5-6.
Αργότερα έγιναν τα σπίτια περίπου 24, τα οποία ήταν απλά, με τούρκικα κεραμίδια και καλάμια.
Κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, το σώμα του Βάρδα μπήκε στο Δρένοβον στις 9 Ιουλίου 1906. Ο έλληνας αρχηγός γράφει σχετικά στο ημερολόγιό του: «Φοβούμενοι ότι οπωσδήποτε θα φωραθώμεν υπό των χωρικών ιδίως ένεκα τού ύδατος, όπερ θα υποχρεωθώμεν να λαμβάνωμεν εκ της λίμνης, μη υπάρχοντος αλλού, κυκλούμεν το χωρίον, εξάγομέν τινας των κατοίκων, λαμβάνομεν 2 εξ αυτών μεθ' ημών και μεταβαίνομεν εις το λημέριον. Το χωρίον είναι μικρόν και απομεμονωμένον (15 οικίαι ή μάλλον καλύβαι), αποζώσιν εκ της αλιείας εις την λίμνην και διά τούτο δέχεται προθύμως ημάς και τους κομίτας χωρίς να προδίδη ουδένα» [Βάρδας Β, 63-64].
Αρχικά το Σχολείο λειτουργούσε σε σπίτι, λίγο πριν από το 1940, τελείωσε το χτίσιμο του καινούριου Σχολείου, το οποίο καταστράφηκε με τον εμφύλιο. Δάσκαλοι οι οποίοι υπηρέτησαν στο χωριό ήταν, ο Τραϊανού Πέτρος από το Μοναστήρι, δίδαξε 3-4 χρόνια, αργότερα ο Νίκος από το Αμύνταιο γύρω στο 1935.
Η εκκλησιά ήταν του προφήτη Ηλία. Παλιά εκκλησία με αγιογραφίες. Παπάς
υπηρέτησε ο Παπακωνσταντίνου Κων/ος από την Οξυά.
H εκκλησία καταστράφηκε με τον εμφύλιο .
Οι κάτοικοι άντρες, γυναίκες και παιδιά , ακολούθησαν τους αντάρτες και βρέθηκαν στις Ανατολικές χώρες. Έμειναν μόνο 5 κάτοικοι.
Οι κάτοικοι ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και την αλιεία.

Δρένοβον καζά Μοναστηρίου, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Drenovo, λειτουργία πατριαρχικής εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Δρένοβον Μοναστηρίου, 49 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι προσχώρησαν στη εξαρχία από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910].

Δρένοβον Πρεσπών, 124 άτομα (87 άρρενες και 37 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Δρένοβον Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Λάγκας [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Δρένοβον Φλωρίνης, 115 άτομα (57 άρρενες και 58 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Δρένοβον σε Κρανιές [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926].

Κρανειαί Φλωρίνης, 150 άτομα ( 66 άρρενες και 84 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Εργασία του 5ου Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας, Χωριά- Οικισμοί του Ν. Φλώρινας που δεν κατοικούνται, Φλώρινα Μάιος 2000.

ΔΑΣΕΡΗ Δαργόνιστα Ντροπίτιστα

Tο χωριό βρισκόταν στην πίσω πλευρά της Μικρής Πρέσπας, απέναντι από την Μικρολίμνη.
Το χωριό κατέχει και τον ομορφότερο μύθο της περιοχής που εξηγεί την ύπαρξη των λιμνών. Στο βασίλειο της περιοχής ζούσε ένα βασιλόπουλο, που όποτε κοιμόταν κοντά στη Δασερή έβλεπε στον ύπνο του μια νεράιδα, την οποία τελικά ερωτεύτηκε. Τη ζήτησε για γυναίκα του, αλλά εκείνη του απάντησε ότι αν την παντρευτεί μεγάλο κακό και συμφορά θα συμβεί. Όμως τελικά η επιμονή του βασιλόπουλου έπεισαν εκείνη και τους γονείς της και την ημέρα του γάμου κόσμος πολύς ήλθε στη Δασερή. Ο γάμος έγινε, όμως ο ουρανός έπειτα από λίγες ώρες σκοτείνιασε και άρχισε να βρέχει ασταμάτητα. Όταν βγήκε πάλι ο ήλιος, η πολιτεία δεν υπήρχε, τα νερά έπνιξαν σπίτια και ανθρώπους, σχηματίζοντας τη λίμνη και από τότε τα λευκά και κίτρινα νούφαρα που ανθίζουν κάθε χρόνο στην επιφάνειά της είναι οι ψυχές των παιδιών που χάθηκαν.
Το 1940 ήταν οικισμός της κοινότητας Αγίου Αχιλλείου του νομού Φλωρίνης.Είχε 20 σπίτια μικρά, τα περισσότερα πλινθόκτιστα. Οι κάτοικοι ασχολούνταν με τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την αλιεία στη Μικρή Πρέσπα. Μάλιστα στο Θέμα της λίμνης είχαν διαφορές με τους κατοίκους των Ψαράδων, οι οποίοι έκλεψαν τις βάρκες των κατοίκων της Δασερής.
Το σχολείο ήταν μικρό. Οι δάσκαλοι οι οποίοι υπηρέτησαν στο χωριό ήταν ο Φλωρινιώτης Κοσκοσίδης Αβραάμ και o Μαλούκος ο οποίος έγινε επιθεωρητής και μέλος τον ανωτάτου εκπ/κού συμβουλίου.
Η εκκλησία τον χωριού ήταν ο Άγιος Γεώργιος, σχετικά μικρή, η οποία καταστράφηκε.
Το χωριό, όπως και όλα τα χωριά της Πρέσπας ήταν
ανταρτοκρατούμενο. Οι άντρες όλοι επιστρατεύτηκαν από τους αντάρτες και εγκατέλειψαν το χωριό με την οπισθοχώρηση των ανταρτών και κατέφυγαν στις ανατολικές χώρες. Οι γυναίκες έφυγαν σαν συνοδοί των παιδιών τον παιδομαζώματος. Από το χωριό πήραν με το παιδομάζωμα 48 παιδιά.
Από τους 100 κατοίκους περίπου του χωριού κανένας δε γύρισε. Το χωριό καταστράφηκε στη διάρκεια τον εμφυλίου.

ΕΙΠΙΣΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Πληθυσμός κατ' απογραφήν
'Ετος 1928 Δασερή (67 κάτοικοι)
1940 (67)
1951 (0)

Δαργόνιστα καζά Μοναστηρίου, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Δρομπιτσίστα Πρεσπών, 50 άτομα (28 άρρενες και 16 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Δρομπιτσίστα Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Ράχωβας [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Δρομπίκιστα Φλωρίνης, 34 άτομα (17 άρρενες και 17 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Δρομπίτσιστα σε Δασερή [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927].

Δασερή (Δρομπίτσιστα) Φλωρίνης, 67 άτομα (30 άρρενες και 47 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας του '22. Ομοδημότες ήταν 64 και ετεροδημότες 3 [Απογραφή 1928].

Δασερή Φλωρίνης, 75 άτομα (39 άρρενες και 36 θήλεις) [Απογραφή 1940].

ΑΦΗΓΗΣΗ: Στέργιος Χρήστος, ετών 74 το  έτος 2000
Εργασία του 5ου Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας, Χωριά- Οικισμοί του Ν. Φλώρινας που δεν κατοικούνται, Φλώρινα Μάιος 2000.

ΠΥΞΟΣ Ράχοβα ή Ράχοβο ή Ορέχοβο ή Όροβο

Το χωριό βρισκόταν στην Ανατολική πλευρά του δρόμου που πει για το Βροντερό 8 χμ. περίπου ΝΔ από την Κούλα της Πρέσπας. Τ' όνομα το πήρε από το Θάμνο πυξός, ο οποίος είναι φυτό αειθαλές με σκληρό ξύλο πυξάρι.
Οι κάτοικοι του χωριού προέρχονται από την περιοχή της Λάρισας και εγκαταστάθηκαν μετά την εγκατάσταση του Σαμουήλ στην Πρέσπα.
Το 1930 το χωριό είχε περίπου 350 κατοίκους. Τα 70 σπίτια ήταν μονώροφα, διώροφα, τριώροφα και χτίστηκαν από χρήματα που έστελναν οι κάτοικοι που μετανάστευαν στην Αμερική από το 1900. Όσοι κάτοικοι μετανάστευσαν στην Αμερική μετά το 1930, δεν ξαναγύρισαν.
Πριν από την απελευθέρωση, το 1912 στο χωριό δεν υπήρχαν καθόλου Τούρκοι. Στη διάρκεια του Α' παγκοσμίου πολέμου οι Γάλλοι από το χωριό πέρασαν στην Κορυτσά. Τότε οι Γάλλοι αγγάρεψαν τούς κατοίκους και έγινε ο δρόμος από την Κούλα προς την Κορυτσά. Στη μικρασιατική εκστρατεία επιστρατεύτηκαν 15 άτομα και σκοτώθηκαν 3 άτομα.
Το 1940 επιστρατεύθηκαν οι άντρες ,ενώ οι υπόλοιποι κάτοικοι βοηθούσαν τους Έλληνες στρατιώτες μεταφέροντας πυρομαχικά στο μέτωπο. Για λίγο διάστημα μεταφέρθηκαν τα
γυναικόπαιδα στο Λαιμό και όταν έπεσε το ΙΒΑΝ αρχές του 1941 επανήλθαν στο χωριό . Από το χωριό καταγόταν και ένας Αξιωματικός, που λεγόταν Πετρίδης Σωτήριος, αυτός έφυγε στη Μέση Ανατολή. Έφτασε μέχρι το βαθμό τον Συνταγματάρχη.
Μετά τη γερμανική κατοχή. Το χωριό λειτουργούσε κανονικά, υπήρχαν διάφορες υπηρεσίες όπως τελωνείο, χωροφυλακή, διμοιρία των ΤΕΑ, σχολείο.
Το σχολείο ήταν τριθέσιο, υπήρχε και νηπιαγωγείο.
Το δημ. Σχολείο είχε 110 μαθητές. Δάσκαλοι οι οποίοι υπηρέτησαν ήταν Ο Σάββας Βασιλειάδης, Παπαθανασίόυ Αθανάσιος και Λαμπρινίδης. Νηπιαγωγός ήταν η Ιουλία Θεοκτία.
H κεντρική εκκλησία του χωριού ήταν χτισμένη το 1910, λέγεται Άγιος Νικόλαος και είναι το μόνο κτίριο που διατηρείται μέχρι σήμερα. Χτίστηκε από ένα Μοναστηριώτη μηχανικό. Παπάδες οποίοι υπηρέτησαν στο χωριό ήταν ,ο παπα-Προκόπης από Το Βροντερό μέχρι το 1940 και μετά ο Παπα-Παντελής ο οποίος καταγόταν και αυτός από το Βροντερό.
Οι κάτοικοι ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Κάθε σπίτι είχε περίπου 20 στεμμ. Σιτιρα και καλαμπόκια. Ασχολούνταν και με την υλοτομία, μάλιστα έκαναν και ξυλοκάρβουνα, το οποίο έρχονταν να το πάρουν φορτηγά αυτοκίνητα.
Οι κάτοικοι του Πυξού, όπως και των άλλων χωριών της Πρέσπας που ήταν δυτικά της Πρέσπας, είχαν και κτήματα μέσα στο Αλβανικό έδαφος. Τα κτήματα αυτά τα καλλιεργούσαν από το 1914. Οι κτηματίες μπαινόβγαιναν καθημερινά, με ειδικές ταυτότητες, από ανατολή ως δύση ηλίου. Όταν παγιώθηκε το καθεστώς Χότζα (δηλ. το κομμουνιστικό), δεν επιτρεπόταν είσοδος στην Αλβανία.
Εδώ πρέπει να διευκρινίσουμε ότι στην περιοχή της Πρέσπας ανήκαν και 14 χωριά τα οποία σήμερα βρίσκονται στην Αλβανία. (Ακόμα η Αλβανία και η Γιουγκοσλαβία , δεν είχαν πάρει μέρος ούτε της Μικρής ούτε της Μεγάλης Πρέσπας. Με συμφωνία που έκανε ο πρωθυπουργός Βενιζέλος το 1924,δόθηκε μέρος της Μικρής Πρέσπας στην Αλβανία και τη Γιουγκοσλαβία).
Μεγάλες αλλαγές στους οικισμούς της Μακεδονίας έφερε το προσφυγικό ρεύμα που ξεκίνησε με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου το 1913, συνεχίστηκε με τη συνθήκη του Νεϊγύ το 1919 και ολοκληρώθηκε με την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών της Μακεδονίας που κυρώθηκε με τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923. Την ίδια εποχή παραχωρήθηκαν από την Ελλάδα, τα παρακάτω 14 χωριά της περιοχής Φλώρινας – Καστοριάς με αμιγή μουσουλμανικό πληθυσμό στην Αλβανία για διόρθωση των συνόρων των δυο χωρών: Άνω Γκορίτσα, Βερνίκι, Γκλομποτσάνη, Ζαγραδέτσι, Ζαρόσκα, Καπέστιτσα, Κάτω Γκορίτσα, Λέσκα, Πούστετς, Ρακίτσα, Σούλεν, Σούετς, Τέρστενικ και Τσέριε’!!!
Με λίγα λόγια δηλαδή, επειδή δεν κατοικούσαν σε αυτά τα χωριά καθόλου χριστιανικοί πληθυσμοί, τα …χαρίσαμε στην Αλβανία!!!
Το χωριό άρχισε να φθίνει μετά το 1946, στη διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου. Το Μάιο τον 1947 όταν ο ελληνικός στρατός συμπτύχθηκε , όλη η Πρεσπά ήταν ανταρτοκρατούμενη. Το αρχηγείο των ανταρτών βρισκόταν πολύ κοντά στον Πυξό, στην Πύλη. Στον Πυξό ήταν το Νοσοκομείο και οι φούρνοι τους. Σαν Νοσοκομείο χρησιμοποιήθηκε το Δημ. Σχολείο και λίγα σπίτια γύρω του.
Τους κατοίκους του Πυξού, όσοι παρέμειναν τους επιστράτευσαν οι αντάρτες. Τις κοπέλες και τις γυναίκες τις χρησιμοποίησαν σαν συνοδούς των παιδιών, που μάζεψαν για το παιδομάζωμα. Οι άντρες όσοι έζησαν, μετά την υποχώρηση πέρασαν στην Αλβανία. Όλοι αυτοί βρέθηκαν στα ανατολικά κράτη. Ελάχιστοι από αυτούς επέστρεψαν μετά το 1958. Το χωριό μετά το 1949 εγκαταλείφτηκε τελείως από τους κατοίκους του. Τα περισσότερα σπίτια καταστράφηκαν το 1950 από τυχαία πυρκαγιά. Ότι απόμεινε πέτρες, ξύλα τα πήραν οι έποικοι της Πρέσπας (δηλ. οι κάτοικοι της Ηπείρου που εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο Βροντερό, Άγιο Γερμανό, Καλλιθέα, Πύλη) και τα χρησιμοποίησαν για να κάνουν τα σπίτια τους.

Επίσκεψη Γάλλων στρατηγών στις 10 Μαΐου του1918

Πρέπει να επισημάνουμε ότι ο Πυξός ήταν ένα όμορφο παραδοσιακό χωριό της Πρέσπας, από το οποίο δε σώζεται απολύτως. Τίποτα εκτός από την εκκλησία. Λίγοι κάτοικοι υπάρχουν σήμερα στο Λαιμό της Πρέσπας, στη Καστοριά και τη Φλώρινα.

Rahova (Orehovo), λειτουργία πατριαρχικής εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Ράχωβα ή Όροβον Πρεσπών, 363 άτομα (205 άρρενες και 158 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Ράχωβα ή Όροβον Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τους οικισμούς Δρομπιτσίστα και Τσέργι[ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Ράχωβα ή Ορέχοβον Φλωρίνης, 373 άτομα (187 άρρενες και 186 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Ράχωβα ή Όροβον σε Πυξός [ΦΕΚ 156 / 8. 8. 1928].

Πυξός (Ράχωβα ή Όροβον) Φλωρίνης, 431 άτομα (219 άρρενες και 212 θήλεις), εκ των οποίων 6 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες). Ομοδημότες ήταν 417, ετεροδημότες 12 και αλλοδαποί δύο. Απογράφηκαν αλλού 11 δημότες [Απογραφή 1928].

Πύξος Φλωρίνης, 489 άτομα (242 άρρενες και 247 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Στην απογραφή του 1951 το χωριό ήταν έρημο.

Εργασία του 5ου Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας, Χωριά- Οικισμοί του Ν. Φλώρινας που δεν κατοικούνται, Φλώρινα Μάιος 2000.

Η Σφήκα Μπέσφινα Besvina

Η Σφήκα βρισκόταν πάνω από την Μικρολίμνη, προς τον Κώττα.
Είχε περίπου 70 σπίτια και ήταν φτιαγμένο από πλιθιά. Υπήρχαν λίγα αρχοντόσπιτα, φτιαγμένα από πέτρα. Ο συνοικισμός αυτός δεν είχε πολλά χωράφια, περίπου 400 στρεμμ. και γι' αυτό οι κάτοικοι ασχολούνταν περισσότερο με τις οικοδομές και την κτηνοτροφία. Πολλοί από τους κατοίκους μετανάστευαν στο εξωτερικό κυρίως στην Αμερική και τον Καναδά.
Υπήρχε σχολείο με 6 τάξεις μαζί με το νηπιαγωγείο. Σήμερα έχει καταστραφεί τελείως.
Η εκκλησία ήταν τον Αγίου Νικολάου δεν υπάρχει σήμερα. Τελευταίος παπάς ήταν ο Γεωργόπουλος, τον οποίο υποχρέωσαν οι αντάρτες να τους ακολουθήσει και σήμερα βρίσκεται στην Ουγγαρία. Ο Άγιος Νικόλαος είναι ζωντανός Άγιος, όπως η Αγία Παρασκευή Μικρολίμνης, Άγιος Ιωάννης Λαιμού και Άγιος Γεώργιος Ψαράδων.
Την εποχή τον εμφυλίου το χωριό ήταν ανταρτοκρατούμενο. Πολλοί από τους κατοίκους, κυρίως οι άντρες επιστρατεύθηκαν από τους αντάρτες και μετά τη οπισθοχώρηση βρέθηκαν στις ανατολικές χώρες και μόνο 6-7 άντρες επέστρεψαν. Όσοι από τους άντρες ήταν στρατιώτες , επέστρεψαν και εγκαταστάθηκαν στο χωριό Σκοπιά της Φλώρινας.
Στο χωριό έγινε παιδομάζωμα και μάζεψαν γύρω στα 40 παιδιά, τα οποία πέρασαν με τα πόδια στο Λουμπόινο της FYROM και από εκεί στο Μοναστήρι. Από εκεί με φορτηγά, πέρασαν στο εσωτερικό της Σερβίας, για να βρεθούν στις ανατολικές χώρες. Μερικά από τα Παιδιά αυτά έγιναν επιστήμονες, γιατροί κτηνίατροι, κάποιος Γεωργόπουλος έγινε χημικός μηχανικός.
Στο πελώριο δάσος της Σφήκας ήταν κρυμμένη η μάζα του ελληνικού στρατού τη 1940-41 νια να μην τους καταλάβουν οι Ιταλοί.

Μπέσφινα Καστορίας: «Έχει 350 χριστιανούς, εκκλησίαν» [Σχινάς 1886].

Μπέσφινα Πρεσπών, 431 άτομα (218 άρρενες και 213 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Μπέσφινα Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Μπέσφινα Φλωρίνης, 348 άτομα (140 άρρενες και 206 θήλεις), 71 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Μπέσφινα σε Σφήκα [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926].

Σφήκα (Μπέσφινα) Φλωρίνης, 322 άτομα (155 άρρενες και 167 θήλεις), εκ των οποίων δύο ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες). Ομοδημότες ήταν 300 και ετεροδημότες 22. Απογράφηκαν αλλού 37 δημότες [Απογραφή 1928].

Σφήκα Φλωρίνης, 294 άτομα (130 άρρενες και 164 θήλεις) [Απογραφή 1940].

ΚΑΛΥΒΙΑ ΦΑΡΜΑΚΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ

Αφήγηση και στοιχεία του Στέργιου Φαρμάκη. (Έτος γεννήσεως 1950)
Τα Καλύβια Φαρμάκη βρίσκονταν νότια της κορυφής του Καϊμακτσαλάν μετά την Παπαδιά και τα Καλύβια Παπαδιάς. O συνοικισμός ξεκίνησε αρχικά στην τοποθεσία Πάνω Σπίτια. Λέγονταν και καλοκαιρινά και ήταν 6 σπίτια. Τα έχτισε ο άντρας της Φλώρας. Το όνομα αυτής της γυναίκας δεν ήταν το πραγματικό, την έλεγαν έτσι επειδή ήταν άσπρη. Αυτή είχε 4 παιδιά το Χρήστο, το Γιάννη, το Δημήτρη και το Γιώργο. Τα χωριό αυτό χτίστηκε το 1886. Αργότερα χτίστηκαν, τα Κάτω Καλύβια σε απόσταση ενός χιλιομέτρου. Οι κάτοικοι αυτοί κατάγονταν από το Συράκο της Ηπείρου και ήταν Σαρακατσαναίοι. Εκεί κατοικούσαν οι χωρικοί χειμώνα καλοκαίρι.
Οι οικογένειες που απετέλεσαν τον οικισμό ήταν των Ζαραλήδων, των Φαρμακαίων, των Καραγιάννηδων.
H συμβολή μάλιστα ενός Φαρμάκη στη χάραξη των συνόρων με τη Σερβία ήταν καταλυτική. Ο Δημήτριος Φαρμάκης, ένα από τα 4 παιδιά της Φλώρας, υπέδειξε στην επιτροπή χάραξης συνόρων τα οριστικά σύνορα, διαφορετικά η περιοχή θα προήρχετο στα Σκόπια.
Παρ' όλα αυτά, οι σημερινοί απόγονοι τον χωριού αυτού, έχουν ιδιοκτησιακό πρόβλημα και διαφορές με το δημόσιο. Έχουν τίτλους αγορών του 1898 και 1906, οι οποίοι σύμφωνα με το Οθωμανικό δίκαιο δεν αναγράφουν τους αγοραστές με τα επίθετά τους, αλλά ο κάτοχός τους, είναι και νομέας της περιουσίας .
Για την προέλευση τον επιθέτου των Φαρμάκηδων διηγούνται το εξής περιστατικό. O Μπέης επιθυμούσε μια κοπέλα της οικογενείας, την οποία μάλιστα μπόρεσε να ατιμάσει. Τότε ο Δημήτριος Φαρμάκης ήθελε να ξεπλύνει την ντροπή. Πήγε τον βρήκε στο Μοναστήρι και ζήτησε να παλέψουν. Ο Μπέης πριν από την πάλη, του έκανε πρόταση να αλειφθεί με λάδι, αφού πρώτα αλείφθηκε αυτός. Ο Φαρμάκης αρνήθηκε να αλειφθεί με λάδι. Παρ' άλλα αυτά μπόρεσε να τον νικήσει και να τον σχίσει στα δύο. Από τότε επικράτησε το επίθετο Φαρμάκης.
Οι κάτοικοι ασχολούνταν με τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την υλοτομία.
Τα χωράφια τα καλλιεργούσαν εντατικά, με σιτηρά, φασόλια, πατάτες. Έπαιρναν για την καλλιέργεια των χωραφιών εργάτες από τη Μελίτη και τα γύρω χωριά.
Η κτηνοτροφία πρέπει να ήταν σε μορφή τσελιγκάτου, γιατί είχαν πολλά γιδοπρόβατα. Πρέπει να έφταναν τις 20.000 γιδοπρόβατα.
Ασχολούνταν με την υλοτομία και έφτιαχναν μέχρι πριν από λίγα χρόνια ξυλοκάρβουνο.
Οι συνήθειες τους όμως παρέμεναν Σαρακατσάνικες, γιατί έφτιαχναν με κλαδιά καλύβες τις οποίες έλεγαν Τσατούρες αφού τις τέλειωναν τις σκέπαζαν με φτέρη. Έκαμναν και το ψήσιμο του αρνιού με ξεχωριστό τρόπο, όπως το έλεγαν Κλέφτικο. Έσφαζαν το ζώο, έπαιρναν το δέρμα, το αναποδογύριζαν και αφού άναβαν φωτιά ζέσταιναν το χώμα. Άνοιγαν το χώμα και βάζανε μέσα το αρνί μέχρι να ψηθεί.
Σχολείο λειτουργούσε το καλοκαίρι και ο δάσκαλος πληρωνόταν από τους γονείς. Δάσκαλοι οι οποίοι δούλεψαν στα Καλύβια Φαρμάκη, πρέπει να ήταν κάποιος από την Αριδαία, ο πατέρας του συμβολαιογράφου Γ. Θεοδοσίου και για λίγο διάστημα ο συμβολαιογράφος Γ. Θεοδοσίου. Παρ' όλο που το σχολείο είχε λίγους μαθητές, πολλοί από αυτούς μορφώθηκαν, όπως ο Αριστοτέλης Φαρμάκης δικηγόρος, ο Μιλτιάδης. Φαρμάκης καρδιολόγος και ο Ευριπίδης Φαρμάκης οδοντίατρος. Πρέπει να υπάρχουν άλλοι 20 μορφωμένοι, απ' αυτούς τούς μαθητές. Σαν σχολείο χρησιμοποιούσαν μια ιδιόκτητη αίθουσα.
Οι εκκλησία τον χωριού λεγόταν Άγιος Νικόλαος και εξακολουθεί να υπάρχει.
Η ιστορία τον χωριού είναι στενότατα συνδεδεμένη με το Μακεδονικό αγώνα. Ο οπλαρχηγός Ι. Καραβίτης στα απομνημονεύματά του, αναφέρεται στο χωριό και στη βοήθεια που τον πρόσφεραν οι οικογένειες Σουλτογιανναίων και Φαρμάκηδων. Την εποχή του εμφυλίου το χωριό ήταν ανταρτοκρατούμενο και οι αντάρτες πήραν πολλά ζώα.Το κάψανε δύο φορές. Τη μια φορά μάλιστα κάψανε μέσα στο σπίτι της και μία γιαγιά η οποία δεν πρόλαβε να φύγει.
Μετά τον εμφύλιο το χωριό διαλύθηκε και μερικοί κάτοικοι κατέφυγαν στο Σκοπό και την Αχλάδα. Οι περισσότεροι έφυγαν στη Θεσ/νίκη.
ΕΠΙΣΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΊΑ
Έτος 1940 κάτοικοι 45
Εργασία του 5ου Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας, Χωριά- Οικισμοί του Ν. Φλώρινας που δεν κατοικούνται, Φλώρινα Μάιος 2000.

Καλύβια Παπαδιάς Φλώρινας

ΑΦΗΓΗΣΗ της Νηπιαγωγού Γουσοπούλου Ελευθερίας.
Πρόκειται για ένα μικρό ορεινό ποιμενικό οικισμό (καλύβια), χριστιανών Βλάχων. Ο πληθυσμός του την περίοδο 1912-1928 ήταν 200 περίπου άτομα. Τα περισσότερα σπίτια ήταν φτιαγμένα από κλειδιά δέντρων καλυμμένα με λάσπη. Τα σπίτια ήταν μικρά και μονώροφα. Ο αριθμός τους δεν ξεπερνούσε τα σαράντα (40).
Οι κάτοικοι ήταν Βλάχοι μερικοί από τους οποίους δήλωναν Ρουμανίζοντες . Υπήρχε Ρουμάνικα Σχολείο με 6-7 περίπου μαθητές και ρουμανική εκκλησία.
Οι πρώτοι δάσκαλοι που πήγαν εκεί είχαν σκοπό να δημιουργήσουν Ελληνικό Σχο-λείο. Πρώτος δάσκαλος ήταν ο Μαζάρης Αλέξανδρος και η νηπ/γος η Ελευθερία Γουσοπούλου. Ήταν το 1935 . Αρχικά κατόρθωσαν να λειτουργήσουν το Ελληνικό Σχολείο με 15 μαθητές, με τον καιρό ήρθαν όλα τα παιδιά στο Ελληνικό Σχολείο. Το Ρουμάνικο σχολείο έκλεισε το 1938 γιατί όλα τα παιδιά του, με την άξια συμπεριφορά τον δασκάλου Μαζάρη Αλέξ. , φοίτησαν στο Ελληνικό Σχολείο. Οι δυο αυτοί δάσκαλοι πήραν έπαινο γι' αυτή την ενέργεια .
Άλλοι δάσκαλοι οι οποίοι υπηρέτησαν ήταν , ο Σουμελίδης Κων/νος από τη Φλώρινα και ο Ελευθεριάδης Ελευθέριος από τα μέρη της Έδεσσας, Νηπ/γος η Σάρρα Γυμνοπούλου.
Πολλοί από τους κατοίκους είχαν Ελληνική συνείδηση και αυτοί προέρχονταν κυρίως από το Μοναστήρι. Όλοι οι κάτοικοι γνώριζαν πολύ καλά την Ελληνική .
Το χωριό διαλύθηκε το 1948. Μερικοί κάτοικοι έφυγαν στη Ρουμανία . Άλλοι πήγαν στην Έδεσσα και στο Γραμματικό.
Υπήρχε μικρή Ελληνορθόδοξη εκκλησία, του Προφήτη Ηλία. Παπάς ήταν ο Παπανικόλας που καταγόταν από το χωριό. Η εκκλησία ήταν νεόκτιστη. Έψαλλε ο δάσκαλος Μαζάρης Αλ. .
Οι κάτοικοι ασχολούνταν με την υλοτομία. Με τα ξύλα έκαναν ξυλοκάρβουνο. Αυτή η δουλειά ήταν η κύρια απασχόληση των κατοίκων. Η κτηνοτροφία και η γεωργία ήταν περιορισμένη.
Γενικά οι κάτοικοι ήταν πολύ φτωχοί .
Στην περιοχή απέμεινε μόνο μια οικογένεια που ζει στην Αχλάδα Φλώρινας.

ΕΠΙΣΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΚΑΤ' ΑΠΟΓΡΑΦΗ
Έτος 1920 Καλύβια Παπαδιάς (138) κάτοικοι,
1928 (208), 1940 (95) , 1951 (0).

Papadija Kulbeleri (Bačila Džuma) [Αυστριακός Χάρτης].

Καλύβια Παπαδιάς καζά Φλωρίνης [Χάρτης Κοντογόνη].

Καλύβια Παπαδιάς Φλωρίνης, 189 άτομα (147 άρρενες και 42 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Καλύβια Παπαδιάς Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Σέτινας [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Καλύβια Παπαδιάς Φλωρίνης, 138 άτομα (48 άρρενες και 90 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Καλύβια Παπαδιάς Φλωρίνης, 208 άτομα (96 άρρενες και 112 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας του '22. Ομοδημότες ήταν 202 και ετεροδημότες 6 [Απογραφή 1928].

Καλύβια Παπαδιάς Φλωρίνης, 95 άτομα (68 άρρενες και 27 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Εργασία του 5ου Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας, Χωριά- Οικισμοί του Ν. Φλώρινας που δεν κατοικούνται, Φλώρινα Μάιος 2000.

ΠΑΠΑΔΙΑ ΦΛΩΡΙΝΑΣ

Υψόμετρο 900
Αφηγηση: Λιοκόρδας Ευάγγελος.Το χωριό χτίστηκε από Τούρκους ωστόσο οι κάτοικοι ήρθαν από την Ήπειρο σαν κολίγοι λίγο πριν το 1800. Πιθανόν να προέρχονται από το Συράκο της Ηπείρου. Αυτοί ήταν Ελληνόγλωσσοι. Υπήρχαν και τρεις οικογένειες , οι οποίες μιλούσαν το τοπικό ιδίωμα . Το χωριό ήταν κτήμα του Κενάν Μπέη και τον Ριζά Μπέη .
Είχε 30 σπίτια με 400 άτομα.
Το χωριό αν και ήταν μικρό ήταν πολύ ωραίο. Είχε καφενείο, τσαγκάρη, δύο νερόμυλους, δύο μπατανίες και δύο δρασκέλες(νεροτριβές).
Οι κάτοικοι ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Η γεωργία ήταν περιορισμένη επειδή δεν είχαν πολλά χωράφια. Η κτηνοτροφία όμως ήταν αναπτυγμένη. Οι γυναίκες ύφαιναν χαλιά και βελέντζες .
Η εκκλησία ήταν του Προφήτη Ηλία. Ήταν κανονική να εξυπηρετεί τις ανάγκες τον χωριού. Καταστράφηκε με τον εμφύλιο. Ο παπάς που λειτουργούσε λεγόταν Παπαχρήστος και ερχόταν από τα Καλύβια Παπαδιάς.
Λειτουργούσε και σχολείο σε ένα σπίτι. Για ένα διάστημα πήγαιναν Σχολείο στα Καλύβια Παπαδιάς .
Ένας δάσκαλος ο οποίος υπηρέτησε στο χωριό ήταν ο Μπαζόπουλος Βασίλειος .
Η ιστορία τον χωριού συνδέεται με τον Μακεδονικό αγώνα. Στην περιοχή έδρασε ο μακεδονομάχος Καραβίτης. Από τους κατοίκους του χωριού τρία άτομα ήταν μακεδονομάχοι, ο Βότσης Αθανάσιος, ο Λιακόρδας Ηλίας και ο Πέτρος Παπάς όπως αναφέρονται στα απομνημονεύματα του I. Καραβίτη.
Οι Γάλλοι πέρασαν από το χωριό.
0ι Γερμανοί εκτόπισαν τους κατοίκους για μια εβδομάδα , επειδή έκαναν επιχειρήσεις. Είχαν μπει αντάρτες του Τίτο, τους οποίους και απώθησαν οι Γερμανοί που φεύγοντας έδωσαν εντολή, πως αν πιάνανε έστω και έναν αντάρτη θα κατέστρεφαν το χωριό.
Με τον εμφύλιο το χωριό ήταν ανταρτοκρατούμενο. O στρατός έκανε μερικές επιχειρήσεις αλλά δεν μπόρεσαν να τους διώξουν. Όταν έφευγε ο στρατός ξαναγύριζαν .
Οι άνδρες στον εμφύλιο επιστρατευθήκαν βιαίως περίπου 10 άτομα.
Με το παιδομάζωμα πήραν 20 παιδιά, γύρισε μόνο μια κοπέλα. Από τους κατοίκους δύο οικογένειες υπάρχουν σήμερα στο Σκοπό, μία στην Αχλάδα και μια κάπου στη Θεσ/νίκη . Οι υπόλοιποι κάτοικοι βρίσκονται στις Ανατολικές χώρες .
Σήμερα το χωριό είναι τελείως κατεστραμμένο και τα κτήματα έμειναν για βοσκή στο Δημόσιο.
ΕΠΙΣΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Πληθυσμός κατά τις απογραφές
Έτος 1928 Παπαδιά (98) κάτοικοι
1940 (149).

Παπαδιά καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Παππαδιά Φλωρίνης, 70 χριστιανοί κάτοικοι [Σχινάς 1886].

Παπαδιά, το 1902 είχε οκτώ οικογένειες [Πετσίβας].

Παπαδιά: «Απεσκίρτησε τω 1903, αλλά μεταγενεστέρως επανήλθεν εις την ορθοδοξίαν. Μετά το σύνταγμα όμως εκηρύχθη σχισματικόν» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Παπαδιά Φλωρίνης, 73 άτομα (55 άρρενες και 18 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Παπαδιά Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Σέτινας [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Παπαδιά Φλωρίνης, 98 άτομα (44 άρρενες και 54 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Παπαδιά Φλωρίνης, 135 άτομα (75 άρρενες και 60 θήλεις), εκ των οποίων πέντε ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες). Ομοδημότες ήταν 111 και ετεροδημότες 24 [Απογραφή 1928].

Παππαδιά Φλωρίνης, 149 άτομα (73 άρρενες και 76 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Μεταπολεμικά ο οικισμός ερήμωσε. Το 1981, απογράφηκαν εδώ 17 άτομα.

Εργασία του 5ου Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας, Χωριά- Οικισμοί του Ν. Φλώρινας που δεν κατοικούνται, Φλώρινα Μάιος 2000.

ΧΕΙΜΑΔΙ Χειμαδιό Βράπτσιν

O μικρός αυτός οικισμός βρίσκεται στην άκρη της Χειμαδίτιδας λίμνης. Τον συναντάμε σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ήταν ένα μικρό χωριό 40 μουσουλμάνων Τούρκων. Οι μουσουλμάνοι κάτοικοι του χωριού, αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν το 1924 στην Τουρκία.
Το 1928 είχαν έρθει και ζούσαν εδώ 50 χριστιανοί από το Λέχοβο. Τον οικισμό αυτό, λίγα σπίτια και αρκετά κτήματα τον αγοράζουν από τους Τούρκους οι Τάτσης Αναστάσιος και Στεφανίδης (όνομα άγνωστο). Παιδιά αυτών αντίστοιχα, είναι ο Τάτσης Νικόλαος ο Τάτσης Ευάγγελος ο Στεφανίδης Πέτρος και ο Στεφανίδης Κων/νος. Υπάρχει ακόμη και ένας καινούργιος ίσως συνιδιοκτήτης ο Δήμου Πέτρος και είναι όλοι τους Λεχοβίτες.
Τα κτήματα που αγόρασαν (από τους Τούρκους) οι παραπάνω αναφερθέντες, δεν τα καλλιεργούν οι ίδιοι. Τα νοίκιαζαν στους Τούρκους κι αυτοί έμεναν στο Λέχοβο.
Ένας απ' αυτούς τους Τούρκους, ο Νεμέτσε, απείλησε να κατασχέσει τα κτήματα των Ελλήνων, γιατί τα νοίκιαζε για πάρα πολλά χρόνια.
Τότε οι Τάτσης Γεώργιος ο Τάτσης Ηλίας ο Στεφανίδης Θεόδωρος ο Στεφανίδης Δημήτριος και ο Στεφανίδης Λάμπρος (εγγόνια των παραπάνω) προσέφυγαν στη δικαιοσύνη.
Το δικαστήριο έγινε στη Φλώρινα. Εκεί μαζί με τους ιδιοκτήτες πήγαν και 40 μάρτυρες καβάλα στ’ άλογά τους. Το δικαστήριο κέρδισαν οι Έλληνες.
Από ’κει και πέρα όμως αναγκάζονται να φύγουν από το Λέχοβο και πάνε και μένουν μόνιμα στο Χειμάδι οικογενειακός όλοι τους. Μένουν στο Χειμάδι και καλλιεργούν τα κτήματα. Φυτεύουν καλαμπόκι, κριθάρι, βρίζα, σιτάρι. Βάζουν μποστάνια με καρπουζιές και πεπονιές. Στους κήπους φυτεύουν λαχανικά, φασολιά, πιπεριές, ντομάτες κ. α.

Υψόμετρο 600μΑγοράζουν βόδια και οργώνουν τα χωράφια τους. Ανανεώνουν τα παλιά σπίτια και χτίζουν και μερικά καινούργια.
Είναι περίπου 50 άτομα όλοι οι κάτοικοι. Σχολείο δεν υπάρχει. Τα παιδία των οικογενειών, τους μήνες που λειτουργούν τα σχολεία μένουν σε συγγενής τους στο Λέχοβο, για να παρακολουθούν τα μαθήματα. Επιστρέφουν στο Χειμάδι τους καλοκαιριάτικους μήνες και ζουν με την οικογένειά τους.
Μια εκκλησία υπάρχει μικρή, του Αγίου Κοσμά. Λειτουργεί μερικές φορές, εάν υπάρχει διαθέσιμος παπάς από τα γύρω χωριά.
Κατά το 1935 αρχίζουν να ψαρεύουν στα νερά της λίμνης. Υπάρχει πολύ μα πάρα πολύ ψάρι. Σε μια βραδιά οι ψαράδες πολλές φορές πιάνουν ως και 100 οκάδες ψάρια.
Στα χρόνια της κατοχής 40-41 έρχονται και οι ψαράδες της Καστοριάς και ψαρεύουν στη λίμνη του Χειμαδιού. Από πολλά χωριά της γύρω περιοχής ακόμα και από της Φλώρινας, έρχονται οι κάτοικοι για να αγοράσουν τα ψάρια, γιατί όπως ξέρουμε τα χρόνια αυτά υπάρχει έλλειψη τροφίμων (πείνα). Τα ψάρια δεν πληρώνονται με χρήματα, τα οποία κιόλας λείπουν. Γίνεται ανταλλαγή με είδος. Τα χώρια της Φλώρινας φέρνουν σιτάρι, φασόλια και παίρνουν ψάρια.
Το Μάρτιο του 1944 αναγκάζονται να φύγουν οικογενειακός από το Χειμάδι, γιατί εκεί γίνεται πόλεμος, μεταξύ των ανταρτών και κατοίκων του Βαρυκού και πηγαίνουν να μείνουν στο Λέχοβο. Μένουν εκεί ως τον Οκτώβριο.
Κάθε μέρα πηγαίνουν το πρωί στο Χειμάδι, οι άντρες περισσότερο, καλλιεργούν τα κτήματα τους και το βράδυ φοβούμενοι τους αντάρτες επιστρέφουν στο Λέχοβο.
Μετά τον Οκτώβριο γυρίζουν και πάλι οικογενειακός στο Χειμάδι.
Το 1948 αρχίζει ο εμφύλιος μεταξύ ανταρτών και στρατού. Οι κάτοικοι κινδυνεύουν από τον πόλεμο αυτό. Και γι' αυτό ο στρατός ξεσηκώνει τους κατοίκους του Χειμαδιού και τους μεταφέρει, για να είναι ασφαλείς, στο Αμύνταιο. Παίρνουν μαζί τους όλα τα υπάρχοντα και τα ζωντανά τους (πρόβατα, αγελάδες). Μένουν στο Αμύνταιο ως το 1949.
Το φθινόπωρο του 1949 επιστρέφουν στο Χειμάδι. Εκεί συνέχισαν να ζουν όπως και πριν. Εν τω μεταξύ τα παιδιά τους μεγαλώνουν, παντρεύονται και σιγά σιγά εγκαταλείπουν το χειμάδι. Πηγαίνουν στο Λέχοβο, Αμύνταιο, Γιδά, Θεσσαλονίκη, και στην Πτολεμαΐδα.
Στο Χειμάδι μένουν πια λίγες οικογένειες. Δυο από αυτές επιχειρούν να κάνουν κτηνοτροφική μονάδα (αγελάδων), αλλά δεν τα καταφέρνουν και την διαλύουν. Γύρω στο 1960 μένουν ακόμα πιο λίγες οικογένειες μόνιμα στο Χειμάδι. Καλλιεργούν τα κτήματα, αλλά μένουν στο Λέχοβο. Σήμερα καλλιεργούν, τα κτήματα των δικών τους αλλά και τα ξένα τα οποία νοικιάζουν ο Στεφανίδης Παντελής και ο Τζίκας ο Πέτρος.
Από τους κατοίκους του Χειμαδιού, πολλοί ζουν στο Λέχοβο, άλλοι στο Αμύνταιο, Καστοριά, Πτολεμαΐδα, Νάουσα, και στην Θεσσαλονίκη.
Στην Αμερική ζει ο γιος και τα εγγόνια του Στεφανίδη Ευάγγελου και η εγγονή τον Γ. Τάτση. Στην Αυστραλία ζει ο Στεφανίδης Ζήσης με τα παιδιά του και τα εγγόνια.

Βράπτσιν καζά Φλωρίνης, μουσουλμανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Βράπτσιν Φλωρίνης, 29 μουσουλμάνοι [Χαλκιόπουλος 1910].

Βράπτιν (μαζί με τον οικισμό Χίντσκο) Σόροβιτς, 28 άτομα (10 άρρενες και 18 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Βρόπφιν Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Στρεμπρένου [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Βρόπφιν ή Βράψιν Φλωρίνης, 47 άτομα (24 άρρενες και 23 θήλεις) [Απογραφή 1920].
Μετονομασία του οικισμού από Βράπτσιν σε Χειμάδι [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926].

Βράψιν, μουσουλμανικός οικισμός, έφυγαν 7 οικογένειες μουσουλμάνων (47 άτομα) [Πελαγίδης].

Χειμάδιον Φλωρίνης, 56 άτομα (37 άρρενες και 19 θήλεις), εκ των οποίων 25 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (16 άρρενες και 9 θήλεις). Ένας ήταν ομοδημότης, 30 ετεροδημότες και 25 αλλοδαποί [Απογραφή 1928].

Χειμάδιον Φλωρίνης, 15 άτομα (5 άρρενες και 10 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός ήταν: 1951 (έρημο), 1961 (23), 1971 (8), Στη συνέχεια ερημώνεται.

Εργασία του συνταξιούχου Δασκάλου Κοσμά Τατσίδη, εργασία του 5ου Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας, Χωριά- Οικισμοί του Ν. Φλώρινας που δεν κατοικούνται, Φλώρινα Μάιος 2000.

ΜΟΤΕΣΝΙΤΣΑ

Το χωριό αυτό ήταν κάτι μεταξύ παροικίας πολλών χιοριών, διότι οι κάτοικοί του προέρχονται από πολλά χωριά. Οι περισσότεροι ήταν Τριβουνιώτες. Υπήρχε μια οικογένεια από το Ανταρκτικό, δύο οικογένειες από το Τρίγωνο και δύο οικογένειες από τα Άλωνα. Περίπου 30 σπίτια.

Τα χωράφια ήταν αγορασμένα από τους Τούρκους με σενέτια -τίτλους. Σ' αυτά τα χωράφια χτίσανε αργότερα τα σπίτια. Τα σπίτια αυτά χτίστηκαν νωρίτερα από το 1903-o4 γιατί το 1914 όταν περνούσαν οι Γάλλοι υπήρχε το χωριό, θυμούνται ότι οι Γάλλοι τους μοίραζαν βρασμένο καλαμπόκι.
Πάνω από την Μοτέσνιτσα υπήρχε και ένας μικρός οικισμός, εκεί που είναι σήμερα το έκτο χιλιόμετρο. Εκεί υπήρχε ο ναός του Σωτήρος. Στο μέρος αυτό σφάξανε έναν παπά και γι' αυτό η τοποθεσία ονομάζεται ρέμα του παπά. Οι λίγες οικογένειες σ' αυτήν την τοποθεσία ήταν από τα Άλωνα.
Κοντά σ' αυτόν τον οικισμό και στο μέρος όπου σήμερα είναι ο ναός του Αγίου Μηνά πρέπει να υπήρχε η παλιά Μοτέσνιτσα. Το χωριό αυτό καταστράφηκε από τους Τούρκους το 1878 με την επανάσταση μετά την ήττα του τουρκικού τάγματος στην Βίγλα.
Οι πρώτοι αυτοί κάτοικοι πρέπει να εγκαταστάθηκαν στην Φλώρινα.
Στην Μοτέσνιτσα δεν λειτούργησε σχολείο πριν από το 1930. Αργότερα λειτούργησε σε άλλο μέρος από το 1937-40. Μετά έγινε το σχολείο που διατηρείται μέχρι σήμερα σαν κτίριο. Το σχολείο ήταν πάντα μονοθέσιο.
Οι λίγοι κάτοικοι που απόμειναν συγχωνεύτηκαν με τους κατοίκους του Τριβούνου και της Κορυφής στο συνοικισμό Σ. Ιωαννίδη. Πολλοί βρίσκονται στο εξωτερικό.

ΕΠΙΣΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
O Συν. Μοτέσνιτσα μετονομάσθηκε εις «Σίμος Ιωαννίδης»
ΒΔ 17-1-1957 ΦΕΚ Α 11/1957
Έτος 1951 Μοτέσνιτσα 73 κάτοικοι.
ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ: Μάγγος Η., Μίσιος Β., Σωτηρίου Γ..

Καλογερίτσα Καλουγκέριτσα Kalugerica.

Η παλιά Καλογερίτσα πρέπει να ήταν στην τοποθεσία που είναι η εκκλησία της Παναγίτσας. Δίπλα είναι και το νεκροταφείο με κόκκαλα μεγάλα, γιατί όλοι πίστευαν ότι οι παλιοί πρόγονοι ήταν πανύψηλοι και λέγανε <Θεέ μου να μην πέσω, γιατί πως θα σηκωθώ>. Το πότε καταστράφηκε αυτό το χωριό δεν είναι γνωστό. Σύμφωνα με την παράδοση, γινόταν γάμοι την ημέρα του Άγιου Γεωργίου και του Αγίου Δημητρίου. Μετά την στέψη αποσύρονταν λίγο πιο πάνω και χόρευαν. Κάποια χρόνια, πολύ πριν από το 1850μετά τους γάμους όρμησαν οι τούρκοι και άρπαξαν τις νύφες, τις οποίες και κακοποιούσαν-ατίμαζαν. Τότε αντιδράσανε οι άντρες και πρέπει να έγινε στην περιοχή συμπλοκή.
Αυτό το γεγονός πρέπει να έγινε αιτία να καταστραφεί, ο πρώτος αυτός οικισμός της Καλογερίτσας με κάψιμο. Το γεγονός αυτό συνέβη μεταξύ 1790-1810.
Η καταστροφή πρέπει να ήταν ολοσχερής γιατί λένε ότι οι τούρκοι τους σκότωσαν όλους, δεν έμεινε μισός άνθρωπος. Υπάρχει και μια άλλη παράδοση σύμφωνα με την οποία τα καλοκαίρια οι νέοι της Καλογερίτσας πήγαιναν σ' ένα ύψωμα και διαγωνίζονταν στο ρίξιμο της πέτρας. Από πάνω κατέβηκε μια ομάδα τούρκων και όταν είδε τους νέους του χωριού να αγωνίζονται, πήραν μέρος σ' αυτόν τον αγώνα. Ένας τούρκος όμως κοίταξε πονηρά μια κοπέλα, μπόρεσε μάλιστα να την αρπάξει, πήγε παρά πέρα και άρχισε να την φιλάει. Τότε έτρεξαν οι νέοι για να πάρουν την κοπέλα. Ο Τούρκος όμως, την πήγε σ' ένα βράχο και την ατίμασε. H κοπέλα έβγαλε μαχαίρι και σκότωσε τον τούρκο. Οι τούρκοι τότε φοβήθηκαν και πήγαν στη Φλώρινα και ανέφεραν το περιστατικό. Μετά από αυτό ήρθαν οι τούρκοι και κατέστρεψαν τελείως το χωριό.
Η μόνη που γλίτωσε ήταν μια κοπέλα, την οποία υιοθέτησε μια οικογένεια στη Θεσσαλία.
Αυτό το γεγονός πρέπει να έγινε το 1830.

ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ:  Μάγγου Η., Μίσιου Β., Σωτηρίου Γ..
Εργασία του 5ου Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας, Χωριά- Οικισμοί του Ν. Φλώρινας που δεν κατοικούνται, Φλώρινα Μάιος 2000.

Το χωριό Калугјерица ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα χάσι του Мустафа Беј (γιου του Тургут Беј) Ζαΐμη της Φλώρινας, με 23 οικογένειες

Καλογερίτσα Φλωρίνης, 114 άτομα (48 άρρενες και 66 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός ήταν: 1951 (185), 1961 (131), 1971 (41), 1981 (63), 1991 (15), 2001 (5).